Produced by an anonymous Project Gutenberg volunteer.

[Transcriber's Notes: This text marks a few vowels as long which are considered short by the Oxford Latin Dictionary/OLD (or vice versa). This affects the following words: (i) the text uses 'īmmō' (long i); OLD considers 'immō' (short i) correct. (ii) the text uses 'fūscus' (long first u), OLD considers fuscus (short u) correct. (iii) the text uses 'gīgnō' (long i), OLD considers gignō (short i) correct. (iv) the text uses 'līgna' und 'līgneus'(long i), OLD considers ligna, ligneus (short i) correct. (v) 'mīttō' (long i); OLD considers 'mittō' correct. This affects also the corresponding composites. (vi) the text uses 'līttera' (long i), OLD considers 'littera' or 'lītera' correct. (vii) the text uses 'fūrtum' (long first u), OLD considers furtum (short u) correct. (viii) the text uses 'rīxa' (long i), OLD considers rixa (short i) correct. (ix) the text uses 'īgnis' (long first i); OLD considers 'ignis' (short first i) correct (x) the text uses 'pīctor' (long i); OLD considers 'pictor' correct. (xi) the text uses 'fūscus', OLD considers 'fuscus' correct.

Some prefixes "in-" like insānus, infandus, infas have long 'i' in the text, but short in OLD.

The text uses once 'calīgō' (short a), once 'cālīgō'. OLD considers cālīgō (long a) correct. Therefore, this has be corrected.

In the interest of readers using devices which cannot display pictures, these have been replaced by '[Image: its caption]'. For the few pictures in the vocabulary section ("index verbōrum") which are used to explain Latin words, an English translation has been provided, i.e. 'apis [Image: a bee]'. For some words, reference is made to a picture of a soldier on page 132 ('Vidē pāginam centēsimam trīgēsimum secundam.'). For these words, translations have been provided as well.

Note that in the vocabulary lists words beginning with vocal/consonant 'i's separately, but is does not use different letters ('j').]

FABULAE VIRGINIBUS PUERISQUE AUT NARRANDAE AUT RECITANDAE

BY R.B. APPLETON

LONDON
G. BELL AND SONS, LTD.
1914

PREFACE

The magic words Fābulam vōbīs nārrābō
never fail to arouse just that tingle of excitement
and rapt attention in the class-room
which their English equivalents have always
occasioned in the nursery. This collection
may be used as an occasional reading-book for
lower forms, when it will be found, I trust,
no less interesting than those generally in
use. Many teachers have found that it is
often very profitable to have an additional
reading-book to be used intermittently for the
sake of avoiding boredom. This is especially
the case with young pupils who are apt to
get tired of continually reading from one
book. Those who so use this book will not, of
course, follow the order of the stories. Many
of the shortest and simplest are in the middle
of the book. Those who teach Latin on the
Direct Method will find here a large number
of stories which I have myself found useful for
telling to my classes. If so used, the stories
should be told and not read. Some of the
shorter ones are suitable for a quite elementary
stage, and many of the longer ones
can be told in two parts. A knowledge of
the chief syntax constructions is assumed.
Should the class not have this, it would be
advisable to read first Pōns Tīrōnum, a
fourth-term book, which Messrs. Bell have
recently published for Mr. W. H. S. Jones
and myself.

For material I have drawn extensively
upon Hyginus for the commoner classical
stories and upon Apuleius for the magical
element. Fulgentius and the summary of
the arguments of Ovid's Metamorphoses by
the scholiast Placidus have also been of particular
use, but the stories are really gathered
from a variety of sources. Pliny the elder,
Plutarch, Herodotus, Pausanias, Valerius Maximus,
Diogenes Laertius, Zenobius, Erasmus,
and the dictionaries of Suidas and Stephanus
have all been laid under contribution.

I am indebted to Dr. W. H. D. Rouse and
Mr. W. H. S. Jones for their great kindness
in reading through the proofs; what accuracy
of scholarship the book contains is very
largely due to their vigilance. For the
mistakes I alone am responsible.

R. B. A.

DĒ SĀGĪS

I

Ad Thessaliam ōlim negōtia aliquot āctūrus
profectus eram, cum duōs viātōrēs, quī forte
paululum prōcēsserant, invēnī. Mox itinere
dēfessī omnēs ad dēversōrium vēnimus, cūius
caupōna erat sāga quaedam nōmine Meroē.
Ita fessī erāmus ut statim cubitum īrēmus.
Ūnus ē comitibus meīs, cuī nōmen Sōcratēs,
simul āc sē in lectum iēcit, stertere incēpit.
Ego tamen, adductīs foribus, pessulīsque obditīs,
grabātulum meum post cardinēs, nē quis
posset intrāre, posuī. Tum dēmum somnō
mē dabam. Prīmō tamen prae metū vigilō;
deinde circā tertiam ferē vigiliam paululum
obdormiō. Subitō autem impulsū māiōre
quam ut latrōnēs adesse crēderēs iānua
reserātur.

II

Grabātulus meus tantā impetūs violentiā
prōsternitur. Mē quoque ēvolūtum ēiectumque
tegit. Dum in fimum dēiectus quid
acciderit mīror, duās prōvectae aetātis mulierēs
videō. Lucernam ferēbat prīma, altera
spongiam et gladium nūdum. Ad Sōcratem,
quī altē dormiēbat, appropinquāvērunt, et ea
quae gladium ferēbat, capite ēius ad dextram
dīmōtō, per iugulum capulō tenus gladium
tōtum dēmersit. Deinde sanguinem effluentem,
ūtre admōtō, ita dīligenter excēpit ut
nūlla stīlla appārēret ūsquam. Tum, dextrā
per volnus ad vīscera penitus immīssā, cor
miserī contubernālis meī extrāxit. Quibus
factīs, ambae statim abiērunt.

III

Simul āc sāgae illae abiērunt, ego humī
prōiectus, nūdus et frīgidus, īmmō vērō
sēmimortuus, "Quid," inquam, "mē fīet,
cum Sōcratēs iugulātus māne appāruerit?"
Optimum igitur vīsum est fūrtim ēvādere, nē
quis mē Sōcratem putāret interfēcisse. Itaque
pessulōs redūcō, et, iānuā apertā, "Heus tū,"
inquam, "ubi es? Valvās stabulī absolve!
ante lūcem abīre volō." Sed haec mihi
clāmantī iānitor sēmisomnus, "Quid tū," inquit,
"clāmās? Īgnōrāsne latrōnibus īnfēstārī
viās, quī hōc nocturnum iter incipiās? Facinorisne
alicūius cōnscius morī cupis? Quōmodo
scīre possum utrum, comite tuō iugulātō,
fugā praesidium quaerās necne?"

IIII

Quibus audītīs, sāgās intellēxī nōn misericordiā
commōtās mihi pepercisse, sed ob
saevitiam crucī mē reservāsse. In cubiculum
igitur reversus, diū mēcum dēlīberābam quō
modō mortem mihi possem cōnscīscere. Sed
cum nūllum aliud tēlum mortiferum Fortūna
quam grabātulum sōlum mihi subministrāret,
restim, quā intextus erat grabātulus, expedīre
aggredior. Deinde, alterā parte suprā tīgnum,
quod ē mūrō ēminēbat, iniectā, alterā in
nōdum coāctā, grabātulum ascendō, et caput
in laqueum īnserō. Sed dum grabātulum,
quō sustinēbar, pede alterō repellō, repente
vetus āc putris ille fūnis dīrumpitur, et
Sōcratem, quī iūxtā iacēbat, ego dē altō
recidēns tōtō corpore obruō, ambōque nōs
in terram dēvolvimur. Ad haec, cāsū meō
experrēctus, Sōcratēs exsurgit.

V

Posterō diē māne ē dēversōriō proficīscimur.
At ego iugulum Sōcratis, quā parte gladium
dīmersum vīderam, cūriōsē spectābam; nec
dubitāre poteram quīn vēsānus fuissem.
Namque integrum et incolumem Sōcratem
vīdī. Sed somnium meum eī nārrāre incēpī.
Ad haec ille arrīdēns respondit sē quoque
per somnium sibi iugulārī vīsum esse. Mox
aliquid cibī edere volēbat; cuī ego, pānem et
cāseum ē saccō dēprōmēns, "Ecce," inquam,
"parātum tibi adest ientāculum; iūxtā platanum
istam cōnsīdāmus." Sed dum edimus,
maciē et pallōre Sōcratem affectum esse vīdī.
Nihil tamen dīxī; at Sōcratēs, cum māiōrem
cāseī partem avidē dēvorāvisset, sitīre coeperat.
Itaque eī imperāvī ut dē fluviō, quī haud ita
longē fluēbat, biberet.

VI

Sōcratēs igitur, ut sitim exstingueret, ad
flūmen sē contulit. Sed vix satis extrēmīs
labrīs summam attigit aquam, cum in iugulō
ēius volnus in profundum dehīscit, et spongia,
quam sāgae imposuerant, repente dēvolvitur!
Ego, quamquam māgnō terrōre affectus eram,
eī succurrī, nam corpus ēius exanimātum in
flūmen paene cecidit. Alterō tamen pede
retentō, vix et aegrē ad superiōrem rīpam eum
adtrāxī. Quibus factīs, cadāver rīte dēflētum
in arēnā sepelīvī. Ipse trepidus et terrōre
affectus per remōtās et āviās sōlitūdinēs, quasi
sceleris mihi cōnscius, aufūgī. Cum pauca
mīlia passuum prōgrēssus essem, aliam intrāvī
tabernam, ubi dē caupōnā quaesīvī num Milōnem
quemdam nōvisset.

VII

Quae cum rogāvissem, caupōna mihi respondit
Milōnem locuplētem vērō, avāritiae
tamen extrēmae esse, quī ūsūrae nōmine
pecūniam aliīs perscrīberet. Dēmōnstrāvit
praetereā ubi habitāret. Illīc statim mē contulī,
et iānuam claustrīs pāctam pulsāre incēpī.
Tandem mulier quaedam ēgrēssa, "Heus tū,"
inquit, "quī tam fortiter forēs verberāstī, num
mūtuārī cupis?" Cum mē lītterās ab amīcō
quōdam portāre respondissem, ut intrārem
ōrāvit. Domum igitur ingrēssus Milōnem
grabātulō exiguō accumbentem et cenāre incipientem
invēnī; quī, vacuā mihi appositā
mēnsā, "Ēn," inquit, "hospitium." Nihil
cibī aderat; sed mē cēnāre simulāvī. Haud
ita multō post hospitem meum, ut ita eum
nōminem, ut mihi cubitum īre licēret ōrāvī.

VIII

Posterō diē iēiūnus, īmmō vērō iēiūnissimus,
experrēctus, Milōnī mē ad balneās exitūrum
dīxī. Rē vērā, ut aliquantulum cibī emerem,
forum petiī; quō cum vēnissem, piscēs in pūblicō
expositōs vīdī. Ē vēnditōre quantō essent
quaesīvī; et illī vīginti poscentī dēnāriōs
sēdecim dedī. Ē forō dīgrēssus amīcō cuīdam
obviam īvī, quī mihi dīxit sē annōnam cūrāre
et aedīlem sē gerere. Cum piscēs meōs
vīdisset, quantī parāvissem rogāvit. "Vix,"
inquam, "piscātōrī persuāsī ut sēdecim acciperet
dēnāriōs." Quibus audītīs, aedīlis ille
ad piscātōrem reversus, "Quid, malum," inquit,
"fēcistī, quī tantō pretiō inūtilēs vēndidistī
piscēs? Sed nōn impūne fēceris." Quō
dictō, piscēs in medium profūsōs servum iūssit
tōtōs pedibus suīs obterere, et, "Hōc modō,"
inquit, "fūrēs pūnior." Sed, cum piscātor
nummōs meōs accēpisset, mē quoque eum
pūnīrī putāvī.

VIIII

Tribus post diēbus per forum prōgrēssus
prōcērum quemdam senem animadvertī, quī
clārā vōce num quis mortuum cūstōdīre vellet
rogābat. Quae cum audīvissem, ad praetereuntem
quemdam versus, "Quid hōc," inquam,
"audiō? Solentne mortuī hīc aufugere?"
"Tacē," respondit ille, "nam iuvenis et
peregrīnus es. Num īgnōrās tē in Thessaliā
esse, ubi ōra mortuōrum sāgae passim rōdunt,
ut sanguinem hūmānum magicīs suīs artibus
subministrent?" Quibus audītīs, eum rogāvī
quid ut corpora cūstōdīrentur esset faciendum.
"Tōtam noctem," respondit, "vigilandum est,
oculīs semper in cadāver intentīs; nam sāgae,
corpore in quodvīs animal conversō, cadāverī
appropinquāre possunt. Quō modō omnēs
dēcipiunt; namque et avēs et canēs et mūrēs,
īmmō vērō etiam muscae, fīunt. Sed, nisi māne
integrum inventum erit corpus, cūstōdī necesse
erit partem āmīssam dē suā faciē renovāre."

X

Simul atque haec audīvī ad senem versus,
"Clāmāre," inquam, "iam dēsine. Adest tibi
cūstōs parātus. Cedo praemium." Senex
igitur mē domum cūiusdam perdūxit, ubi
mihi dēmōnstrāvit mātrōnam flēbilem, fūscā
veste contēctam, quae mē ōrāvit ut quam
dīligentissimē corpus marītī suī cūstōdīrem.
Deinde in aliud cubiculum mē indūxit, ubi
cadāver splendidīs linteīs coopertum vīdī.
Septem deinde tēstibus intrōductīs, vidua
corpus revēlāvit, et singula dēmōnstrāns,
"Ecce," inquit, "nāsus integer, incolumēs
oculī, salvae aurēs, labra illībāta, mentum
solidum." Quō dictō, iam exīre incipiēbat;
sed ego eam ōrāvī ut omnia quae mihi ūsuī
essent adhibēret; cuī quae vellem rogantī,
"Lucernam," inquam, "et māgnam oleī cōpiam
velim dēs." Itaque ancillae cuīdam imperāvit
ut haec mihi daret. Quibus adhibitīs, omnēs
statim exiērunt.

XI

Cum omnēs exiissent, ego nūllō nisi cadāvere
comite in cubiculō sum inclūsus. Iamque
crepusculum aderat, et nox prōvecta, et nox
altior, deinde iam nox intempesta. Māgnō
terrōre affectus sum, cum repente sub iānuam
rēpsit mustēla. Simul āc mustēlam vīdī,
omnia quae senex mihi exposuerat in
memoriam revocāvī, et, mustēlam sāgam esse
ratus, eī quōminus cadāverī cūstōdiendō
appropinquāret obstitī. Nūllō modō mē
fallere poterat mustēla. At ego operam dedī
ut eam ē cubiculō agerem; id quod tandem
perfēcī. Deinde cūrā solūtus, quippe quī
sāgam tam facile vīcissem, somnō resistere nōn
iam potuī. Obdormiēbam igitur, sed subitō
experrēctus nimiōque pavōre perterritus,
cadāver īnspexī. Ō mē beātum! integrum
erat, et mihi grātulātus sum quod omnia adeō
prōsperē ēvēnerant.

XII

Postrīdiē corpus per forum, māgnā comitante
pompā, ut sepelīrētur ductum est. Subitō
tamen senex quīdam accurrit, quī clāmāns,
"Quirītēs," inquit, "cīvī interfectō succurrite,
extrēmumque facinus in nefāriam scelestamque
istam fēminam sevēriter vindicāte! Haec
enim (et viduam, cūius marītī corpus ego
cūstōdīveram, digitō dēmōnstrāvit) miserum
adulēscentem venēnō exstīnxit." Quae cum
fēmina negāvisset, senex vātem quemdam
adesse respondit, quī paulisper ab īnferīs
spīritum redūcere posset, quō modō nōs omnēs
vēra repertūrōs. Omnibus igitur flāgitantibus,
deōs precibus quibusdam vātēs dēfatīgāre
incēpit, herbulāsque alteram ob ōs, alteram
suprā pectus cadāveris, incantantis rītū, posuit.
Quibus factīs, pectus tumōre extollī, sanguis
per vēnās salūbrēs currere, corpus spīritū
implērī coepit.

XIII

Deinde, admīrantibus omnibus, cadāver
assurgit āc profātur. "Quid, ōrō," inquit,
"mē post Lēthaea pōcula, iam Stygiīs
palūdibus innatantem ad vītam redūcis?
Dēsine iam, precor, dēsine, et mē in quiētem
remītte meam." Quae cum audīrent, cēterī
vērō timēbant; vātēs tamen dē cadāvere petiit
ut quōmodo mortuum esset omnibus nārrāret.
Cuī cadāver, "Noxiō," inquit, "pōculō exhaustō,
quod nūpta mea mihi dedit, statim
periī." Tunc uxor summā audāciā marītō suō
resistēns altercārī incēpit; aliī alia clāmābant,
hī pessimam fēminam adhūc vīventem cum
mortuō marītō sepeliendam; aliī mendāciīs
cadāveris fidem nōn habendam. Sed mox
nōn dubium erat quīn adulēscēns vēra nārrāvisset;
nam rūrsus, "Dabō," inquit, "dabō
vōbīs vēritātis documenta," et omnēs statim
quid esset āctūrus mīrābantur.

XIIII

Admīrantibus omnibus, adulēscēns hunc in
modum perrēxit: Digitō suō mē dēmōnstrāns,
"Hīc," inquit, "dum corpus meum cūstōdit,
sāga quaedam cubiculum intrāvit. Cum
cubiculum esset ingrēssa, somnō cūstōdī
iniectō, mē nōmine vocāre incēpit. Hīc
tamēn–namque eōdem mēcum nōmine forte
appellātur–īgnārus per somnum exsurgit. Ad
iānuam it, et vicāriam prō mē poenam subit.
Nam nāsō prius āc mox auribus abscīsīs, sāga
eī nārēs et aurēs ex cērā fīctās imposuit." Hīs
verbīs perterritus ego manū nāsum prehendō.
Manum nāsus sequitur! Deinde aurēs pertractō;
aurēs in humum cadunt! Itaque,
neglēctā reliquā adulēscentis nārrātiōne, inter
rīdentēs ēvādō. Posteā autem, crīnibus hinc
inde dēiectīs, aurium volnera cēlāvī, nāsīque
dēdecus, linteō obductō, dīligenter obtēxī.

LŪDIBRIUM

I

Ōlim apud amīcum quemdam cēnātus,
crāpulā distentus domum titubantis gradū
redībam, cum subitō lūmen quod ferēbam
ventō exstinguitur. Multum per tenebrās
vagātus, digitīs pedum in lapidēs offēnsīs,
domum tandem pervēnī. Quō cum vēnissem,
statim trēs quōsdam vegetōs virōs māximīs
corporibus forēs meās irruentēs invēnī. Prīmō
quālēs essent nesciēbam, deinde nōn immeritō
latrōnēs esse mihi vidēbantur. Statim igitur
gladium veste meā contēctum stringō; nec
cūnctātus mediōs latrōnēs invādō. Diū
pūgnātum est, sed omnēs tandem interfēcī.
Intereā servus quīdam pūgnantium tumultū ē
somnō excitātus iānuam mihi aperuit; ego
anhēlāns et sudōre madidus in cubiculum ut
dormirem mē recēpī.

II

Prīmā lūce cum quantum facinus commīsissem
recordārer, māgnō terrōre affectus sum.
Iam forum et iūdicia, iam sententia, ipse dēnique
carnifex mihi imminēre vidēbantur. Nōn
dubitāre poteram quīn futūrum esset ut inter
sīcāriōs accūsārer. Neque spērāre poteram mē
crīminis absolūtum īrī, quippe quī trēs virōs
ipse meā manū trucīdāvissem. Quae cum
mēcum recordārer, patefactīs repente foribus,
māgna clāmantium turba cubiculum meum
irruit, et magistrātuum iūssū duo līctōrēs,
manibus immīssīs, mē ad carcerem trahere
incēpērunt. Nūllō modō effugere potuī, et
līctor alter, "Quicquid," inquit, "dīcēs, prō
tēstimōniō contrā tē erit." Tacuī igitur, et
līctōrēs forum versus mē dūcēbant. Māgna
rīdentium turba nōs comitāta est, sed quam ob
rem rīdērent nesciēbam. Equidem vērō māgnō
terrōre affectus sum.

III

Cum ad forum pervēnissēmus, statim inter
sīcāriōs accūsātus sum. Praecō māgnā vōce
accūsātōrem vocāvit, quī, "Nōn necesse,"
inquit, "iūdicēs, est multa dīcere. Rem ipsam
nārrābō; namque ego, quippe quī nocturnīs
cūstōdiīs praefectus sim, hāc nocte platēās
cūstōdiendī causā circumībam, cum istum
crūdēlissimum iuvenem, mucrōne strīctō, cīvēs
invādentem offendī. Simul āc mē appropinquantem
cōnspexit, tergum dedit, nōn prius
tamen quam trēs virōs saevissimē trucīdāvit.
Sevēriter igitur, iūdicēs, caedem tam saevam,
tam inaudītam, in hunc scelestum, nefārium,
improbissimum vindicāte!" Deinde ut iūdicēs
misericordiā commōtī quam vehementissimē
in mē saevīrent, ōrāvit ut corpora necātōrum
hominum revēlārentur. Praetor igitur mihi
imperāvit ut corpora ipse meā manū revēlārem.
Corpora inter omnium rīsūs retēxī. Deōs
immortālēs! Quae fortūnae meae repentīna
mūtātiō! nam cadāvera illa iugulātōrum hominum
erant trēs ūtrēs ventō īnflātī multīsque
sectī forāminibus! Quibus vīsīs, intellēxī
nescioquem mē lūdibriō habuisse.

PAMPHILĒ

I

Ōlim apud sāgam quamdam, cuī nōmen erat
Pamphilē, manēbam, quia cōgnōscere volēbam
quid facere posset sāga. Ancilla igitur mē ad
dominae suae cubiculum perdūxit, ut per
iānuae rīmam spectārem. Sāga in cubiculō
erat. Prīmō omnia sua vestīmenta exuit;
deinde, cistā parvā apertā, unguentum extrāxit,
quō tōtum corpus suum oblinere incēpit;
multaque lucernam allocūta omnia membra
quatere coepit. Mox plūmae crēscere incipiēbant;
nāsus incurvus fīēbat, unguēs aduncī.
Pamphilē būbō est facta, atque ē fenestrā
ēvolāvit.

II

Quō vīsō, ego ancillam ōrāvī ut aliquantulum
hūius unguentī mihi quoque daret. Itaque
ancilla cubiculum intrāvit, cistamque ablātam
mihi dedit. Avidē manūs meās in cistam
immersī, et omnia corporis membra unguentō
perfricuī. Deinde brāchia lībrāre incēpī; nūllae
tamen crēscēbant plūmae, sed capillus mihi in
sētās est mūtātus; cutis in corium dūrēscēbat;
digitī concrēscunt, manūs et pedēs fīunt
ungulae, dē corpore prōcēssit cauda! Faciem
ēnormem, nārēs hiantēs, labra pendula habuī,
et mē nōn avem esse percēpī sed asinum!

III

Ancilla autem, cum mē asinum esse factum
vīdisset, faciem suam manibus percutere incēpit,
et clāmāns, "Ō mē miserrimam," inquit,
"occīsa sum! Fēstīnātiō mea mē fefellit,
cistārumque similitūdō mē dēcēpit. Sed
simplex est remedium. Oportet tē rosam edere,
statimque in fōrmam hūmānam redībis. Prīmō
dīlūculō remedium tibi dabō." Equidem vērō,
quamquam asinī fōrmam gerēbam, sēnsum
tamen hūmānum retinuī, et diū mēcum dēlīberābam
utrum calcibus meīs nēquissimam
fēminam necāre dēbērem necne. Hōc tamen,
nē remedium omnīnō āmītterem, facere nōluī.
Itaque ad stabulum mē contulī, ubi equum
meum aliumque invēnī asinum.

IIII

Cum stabulum intrāvissem, equum meum
āgnōvī, quem spērābam hospitium mihi praebitūrum
esse. Sed equus meus asinusque
ille nē praesaepiō quidem mē sinēbant appropinquāre.
Auribus dēiectīs, īnfēstīs calcibus
mē calcāre incēpērunt. Itaque in angulum
stabulī, nē calcibus eōrum laederer, mē contulī;
ubi, ō mē beātum! corōnam ē rosīs textam,
quae dē stabulī tēctō pendēbat, aspexī. Extēntīs
statim priōribus pedibus, nec nōn labrīs
porrēctīs, summīs vīribus īnsurgō corōnam
appetendī causā. Sed, ō mē miserum! servus
quī stabulum cūrābat, valdē indīgnātus fūstem
ē fasce līgnōrum extrāxit, quō tergum meum
tundere incēpit. Tantā vī ūsus est ille, ut nōn
facere possem quīn ā cōnātū dēsisterem.

V

Mediā nocte, valvīs patefactīs, latrōnum
turba māgnō impetū stabulum invādit.
Gladiōs et facēs, quibus noctem illūminārent,
omnēs ferēbant; quī, cum stabulō nihil inesse
invēnissent, horreum frūmentō refertum claustrīsque
validīs pāctum aggrēssī, valvās secūribus
effrēgērunt. Quibus patefactīs, tōtās opēs
rapere incēpērunt; sed sarcinās portāre nōn
poterant omnēs. Hī igitur quid facerent diū
dēlīberābant. Tandem ūnus ex eīs stabulum
iterum ingrēssus et mē et asinum et equum
meum, quōs graviōribus sarcinīs onerārent,
ēdūxit. Quibus factīs, omnēs nōs per āvia
montium abdūxērunt.

VI

Tantō frūmentī pondere onerātus eram ut
nōn multum abesset quīn morerer. Utinam
numquam apud sāgam īvissem! Utinam
numquam quid facere posset sāga invenīre
cupiissem! Sed factī sērō mē paenituit.
Prōgrediendum mihi erat, frūmentumque
portandum. Frūstrā latrōnibus mē hominem
nōn asinum esse dīcere cōnātus sum. Tandem
autem, dum oppidum quoddam praeterīmus,
māgnam hominum multitūdinem, quī ad
forum convēnerant, vīdī. Itaque loquī
temptāvī, sed nihil nisi rudere potuī! Latrōnēs
praetereā, raucā meā vōce incēnsī, tot verberibus
miserum meum corium caedēbant, ut nē
crībrō quidem iam idōneum esset.

VII

Sed tandem auxilium mihi Iūppiter dedit;
nam dum oppidum quoddam praeterīmus,
hortulum quemdam aspexī satis amoenum, in
quō rosae quaedam flōrēbant. Simul atque rosās
vīdī, omnia quae improbissima illa ancilla mihi
dīxerat in memoriam revocāvī, et id ēgī ut
rosīs potīrer. Itaque, nūllō vidente, hortulum
sine morā ingrēssus, rosīs iam inhiābam; mihi
quod remedium iam invēneram grātulābar,
nec multum aberat quīn rosās ederem, cum
repente aliquis speciē horribilī domō ēgrēssus
tot verberibus mē percussit, ut nōn facere
possem quīn in fugam mē darem. Itaque
adhūc asinus faenum rōdēbam.

VIII

Tertiō diē ad latrōnum spēluncam tandem
pervēnimus, ubi sarcinīs levātōs in proximum
prātum nōs pāstum abēgērunt. Postrīdiē
mē ad urbem ut vēnderent dūxērunt. Quō
cum perventum esset, praecō māgnā vōce
quis mē emere vellet rogābat. Complūrēs
aetātem meam dē dentibus computāre cōnātī
sunt, quōrum digitōs ego mordēre temptāvī.
Diū nēmō mē emere voluit; praecō autem
clāmāns, "Ēgregium," inquit, "hīc asinum
vēnum dō. Spectā quā faciē, quā sit statūrā!
Crēderēs eum sēnsum hūmānum habēre."
Quibus audītīs, ēmptor quīdam, postquam
num mānsuētus essem rogāvit, mē nōn ita
māgnō pretiō ēmptum domum sēcum redēgit.

VIIII

Is quī mē ēmerat servus quīdam erat, cuī
postrīdiē dominus pinguissimum cervī femur
ad cēnam parandam mīsit. Hōc nēgligenter
post culīnae forēs suspēnsum canis quīdam
fūrtim abstulit. Quō damnō cōgnitō, servus
dominī iram ita timēbat, ut mortem sibi cōnscīscere
cōnstitueret. Uxor tamen, quae marītō
multō erat prūdentior, eī obstitit quōminus
hōc faceret. "Tam stultusne," inquit, "es, ut
remedium, quod fortūnā tibi dedit, percipere
nōn possīs? Nam, hōc asinō interfectō, abscīsōque
femore, efficere poteris ut dominus
utrum asinī an cervī edat carnem nesciat."
Quibus audītīs, servus uxōris cōnsilium laudāvit,
cultrōsque statim acuere coepit.

X

Ego autem, carnifice meō haec parante,
effugere cōnstituī. Diū occāsiōnem idōneam
frūstrā exspectābam; sed tandem, vinculō
quō alligātus eram abruptō, cursū celerrimō
effūgī, et cēnāculum, ubi dominus, triclīniīs
appositīs, cēnābat, irrūpī; tantōque impetū
intrāvī ut omnēs ēverterem mēnsās, summamque
convīvīs inicerem perturbātiōnem.
Quō factō, dominus ita est īrātus ut servīs
imperāret ut mē statim abductum in stabulō,
sīcut in carcere, inclūderent. Dominō servī
nōn sine timōre pāruērunt, et mē in stabulum
abdūxērunt. Ego tamen nūllō dolōre affectus
sum, quia mortem scīlicet hōc modō effūgī.
Faenum igitur, dum fortūnae vicēs reputō,
aequō animō rōdō.

XI

Posterō diē, valvīs stabulī apertīs, servī
quīdam intrāvērunt, quī ad molās versandās
mē abēgērunt; cūius tantī labōris mox ita mē
taedēbat, ut nōn procul abesset quīn prae
taediō morerer. Itaque frūmentum ambulandō
molere nōn iam voluī; neque efficere poterant
servī ut operī incumberem. Tandem autem
ūnus ex eīs clāmāns, "Nōn dubium est," inquit,
"quīn asinus aegrōtet. Ad stabulum est redūcendus."
Cēterī autem servī mē flagellāre
perrēxērunt, sed cum nihil efficere possent,
exercitātiōne dēfessī ad stabulum mē redūxērunt;
quō modō ego asinus hominēs
dēcēpī; nōn enim putāvērunt posse fierī ut
asinus hominēs dēciperet.

XII

Nōn ita multō post dominus meus, cum ut
molās versārem nōn efficere posset, duōbus
frātribus mē vēndidit, quōrum alter pīstor,
coquus alter erat. Hī tabernam quamdam
habēbant, ubi māgna placentārum crūstulōrumque
erat cōpia. Iūxtā hūius tabernae parietem
erat stabulum meum. Itaque, capite per
forāmen immīssō, crūstula placentāsque edere
poteram; et faenī mē adeō taedābat, ut nōnnihil
ē tabernā cottīdiē fūrārer. Quis cibum
auferret frātrēs nesciēbant, et alter alterum
accūsāvit. Tandem autem mē tam pinguem
fierī percēpērunt, ut suspicārī incēperint fierī
posse ut ego essem fūr. In tabernā igitur
latēbant, et mē caput per forāmen īnserentem
vīdērunt.

XIII

Quae cum frātrēs vīdissent, omnī suī damnī
cūrā dēposita, rīsū māximō dīrumpuntur,
vocātōque ūnō et alterō et deinde plūribus
amīcīs, īnfandam asinī gulam dēmōnstrant.
Tantus dēnique āc tam frequēns cachinnus
cūnctōs invāsit, ut ad aurēs praetereuntis
quoque cūiusdam pervenīret; quī tabernam
ingrēssus ita novitāte spectāculī est dēlectātus,
ut frātribus persuādēret ut mē sibi vēnderent.
Solūtā pecūniā, domum mē ēgit; et, cum suīs
ipse manibus ad triclīnium mē perdūxisset,
mēnsā appositā, omne cibī genus appōnī iūssit.
Quem ad modum dum cēnāmus, ego asinus,
homō ille, ūnus ex praesentibus, "Date," inquit,
"sodālī huic aliquantulum merī." Quō dictō,
servus mihi vīnum subministrāvit; at ego,
labrō īnferiōre prōlātō, grandissimum illum
calicem ūnō haustū dēvorāvī.

XIIII

Quod tam bene hūmānās imitābar āctiōnēs,
dominus meus valdē gaudēbat. Mox, cubitō
suppositō, mēnsam accumbere, deinde luctārī,
etiam, sublātīs pedibus, saltāre mē docuit;
quodque mīrābilius erat omnibus, verbīs nūtum
ita accommodāre, ut quod nōllem, sublātō, quod
vellem, dēiectō capite, mōnstrārem. Quae
omnia, ut dominō meō mōrem gererem, perfacile
fēcī; quī cum nimiōs vidēret mē
spectātum domum suam frequentēs, obserātīs
foribus āc singulīs modo spectātōribus admīssīs,
stipēs ob spectāculum accipere coepit. Pūblicum
dēnique spectāculum adhibēre cōnstituit.
Erat mulier quaedam quae īnfandī crīminis
accūsāta ad bēstiās erat damnāta. Dominus
igitur meus, quī magistrātus erat, mē cum hāc
muliere, priusquam ad bēstiās iacerētur, in
pūblicō cēnātūrum esse ēdīxit.

XV

Diēs mūnerī dēstinātus aderat. Ad novum
inūsitātumque spectāculum multī in theātrum
convēnērunt. Omnēs caveās complēbant.
Dēnique inter plaudentium clāmōrēs ego in
scaenam dēdūcor; iamque torus fēstus pulcherrimō
ōrnātū decorātus in mediō est appositus,
nec nōn mēnsae variō āc dēlicāto
cibō cumulātae. Deinde mīles quīdam, postulante
populō, illam dē pūblicō carcere
mulierem petītūrus ex theātrō abīvit. At ego,
praeter pudōrem pūblicē cēnam obeundī, praeter
contāgiōnem scelestae pollūtaeque fēminae,
metū etiam mortis māximē cruciābar; nam
hunc in modum mēcum reputābam. "Sī ad
mulieris exitium bēstia erit immīssa, nōn adeō
vel prūdentiā sollers vel abstinentiā frūgī erit
ut accumbentem mēcum laceret mulierem,
mihi vērō quasi indemnātō et innocentī parcat."
Quae cum ita reputārem, occāsiōnem nactus
cursū celerrimō aufūgī.

XVI

Vītātīs omnibus, ad lītus contendī, ubi,
sēcrētō recēssū ēlēctō, mē somnō dedī. Circā
prīmam ferē noctis vigiliam pavōre subitō
experrēctus lūnam candōre nimiō flūctibus
ēmergentem vīdī. Ita fulgēbat lūna, ut mihi
quidem nūllum esset dubium quīn dea quaedam
esset. Eam igitur statim precātus sum ut
fīnem labōribus meīs tandem pōneret. "Rēgīna
caelī," inquam, "dēpelle quadrupedis dīram
faciem, redde mē cōnspectuī meōrum, redde mē
mihi. Āc sī quod offēnsum nūmen inexōrābilī
mē saevitiā premit, morī saltem liceat, sī nōn
licet vīvere." Hunc ad modum fūsīs precibus,
iterum dormītum iī, et, ecce! pelagō mediō
voltum etiam deīs venerandum ērigēns dīvīna
ēmergit faciēs; quae, excussō pelagō, ante mē
cōnsistere vīsa est. "Ēn adsum," inquit,
"tuīs, Lūcī, commōta precibus. Flētūs et
lāmentātiōnēs iam mītte. Crās meī honōris
causā cīvēs hūius oppidī pompam sacram
dūcent. Huic pompae sacerdōs inerit, quī
corōnam rosīs intextam dextrā portābit. Eī
appropinquā, ut corōnam dēvorēs."

XVII

Posterō diē, simul āc dīlūxit experrēctus,
oppidum petiī. Pompa iam dūcēbātur, et
māgna virōrum fēminārum puerōrum puellārum
multitūdō tōtās complēbat platēās. Ut multī
pompae inerant! mīlitēs balteōs ferēbant, cuspidēs
et vēnābula vēnātōrēs; alius soccīs
aurātīs et sēricā veste amictus fēminam
imitābātur; alium porrō ocreīs, scūtō, galeā
ferrōque īnsīgnem ē lūdō putārēs gladiātōriō
prōcēssisse. Nec ille dēerat sacerdōs, quī
sīstrum sinistrā, dextrā corōnam rosīs intextam
ferēbat. Eī statim appropinquāvī, corōnamque
ē manū abreptam avidē dēvorāvī. Prōtinus
mihi dēlābitur dēfōrmis et ferīna faciēs. Prīmō
quidem pilus dēfluit, deinde cutis crassa fit
tenuior; pedum plantae per ungulās in digitōs
exeunt; manūs nōn iam pedēs sunt! Aurēs
ēnormēs prīstinam repetunt fōrmam, et quae
mē potissimum anteā cruciābat, cauda omnīnō
ēvānēscit. Iterum homō sum factus.

LATRŌ

Latrō quīdam, nōmine Alcimus, cum dormientis anūs, perfrāctō tuguriō, ad cubiculum ascendisset, rēs singulās per apertam fenestram sociīs scīlicet rapiendās forās coepit dīspergere. Et cum nē torō quidem aniculae quiēscentis parcere vellet, eā lectulō suō dēvolūtā, vestem strāgulam subductam similī modō per fenestram erat iactūrus, cum genua ēius amplexa sīc callidissima illa fēmina dēprecātur: "Quid, ōrō, fīlī, vīlēs pānnōsāsque vestēs miserrimae anūs vīcīnīs dōnās dīvitibus, quōrum haec fenestra domum prōspicit? "Quō sermōne callidō dēceptus Alcimus nē ea, quae prius mīserat, nōn sociīs suis sed in aliēnam domum iēcisset est veritus. Itaque omnia perspectūrus caput per fenestram immīsit. Quae cum vīdisset anus, repentīnō et inopīnātō pulsū nūtantem āc pendulum eum ē fenestrā praecipitāvit.

ACTAEŌN

Diāna cum in valle quādam aestivō tempore
ex assiduā vēnātiōne dēfatīgāta esset, ad
fontem ut lavārētur sē contulit. Actaeōn
autem vēnātor, cum ad eundem locum ut sē

[Image: ACTAEŌN VĒNĀTOR Ā CANIBUS SUĪS LACERĀTUR.]

et canēs suōs refrīgerāret vēnisset, in cōnspectum deae incidit. Cum tamen nēminī mortālī deam invītam vidēre licēret, Actaeōn, nē glōriārī posset sē Diānam vīdisse, in cervum est conversus, ita ut prō ferā ā suīs ipse canibus est lacerātus.

ZĒNŌ ET SERVUS

Zēnō philosophus ūnum ex servīs suīs quem
in fūrtō comprehenderat, lōrāriīs caedendum
trādidit. Servus autem, ut supplicium dēprecārētur,
fātō affīrmāvit dēcrētum esse sē
fūrem fore. Quibus verbīs servus dominī suī
sententiam spectāvit; Zēnō scīlicet omnia fātō
fierī cēnsēbat. Servō tamen tālia affīrmantī,
"Et fātō," inquit, "dēcrētum est fore ut
vāpulēs."

PRŌTEUS

In Aegyptō Prōteus, senex marīnus, dīvīnus
dīcitur fuisse, quī in omnēs sē figūrās convertere
solitus est. Eum Menelāus catēnā
alligāvit, ut eum sibi dīcere cōgeret quandō
domum reditūrus esset. Prōteus tamen, nē
vāticinārī cōgerētur, modo in phōcam, modo
in leōnem, interdum in aprum, aliās in anguem
atque in cētera animālia sē convertit. Sed
nūllō modō īnsidiās Menelāī ēlūdere potuit;
quod cum intellēxisset, ā Menelāō compulsus,
docuit eum nōn prius domum ventūrum quam
centum bovēs interfēcisset. Quibus audītīs,
Menelāus cum hecatombēn fēcisset, tūtus in
patriam rediit.

OLEĪ AMPHORA ET PORCUS

Olim homō quīdam, cuī līs in iūdiciō
agerētur, ut praetōrem pretiō corrumperet,
amphoram oleī dōnō mīsit. Adversārius tamen,
nē largītiōne vincerētur, ad eundem praetōrem
pinguissimum mīsit porcum, quō eum suam in
partem trāxit. Itaque cum praetor lītem
secundum hunc dedisset, questus est ille sē
dōnum ideō mīsisse ut grātiam praetōris in
sē conciliāret; cuī praetor, "Vēra," inquit,
"nārrās, sed postquam oleī amphoram domum
adportāvī, subitō ingēns irrūpit porcus, quī,
amphoram ēvertēns, et oleum et operam tuam
perdidit."

ORESTĒS

Orestēs, Agamemnonis et Clytaemnēstrae
fīlius, postquam ad adulēscentiam vēnit, id
ēgit ut patris suī mortem vindicāret. Itaque,
cōnsiliō cum Pylade initō, Maecēnās ad mātrem
Clytaemnēstram vēnit, docuitque sē Aeolium
hospitem esse, quī ideō vēnisset ut Orestem
mortuum esse nūntiāret. Haud ita multō post
Pyladēs quoque ad Clytaemnēstram vēnit, quī
urnam sēcum attulit, quā Orestis ossa condita
esse dīxit. Ambō Aegisthus hospitiō laetus excēpit.
Deinde Orestēs, occāsiōne datā, mātrem
Clytaemnēstram atque Aegisthum interfēcit.

ŌVĪ VITELLUS

Avārus quīdam somniō quondam commōtus
ad coniectōrem dētulit somniāsse sē ōvum
pendēre ē fulcrō lectī suī cubiculāris; cuī
respondit coniector thēsaurum dēfossum esse
sub lectō; vitellum enim aurum indicāre, et
album, argentum. Quae cum audiisset, avārus
ille terram statim fōdit. Quō factō, aurī aliquantulum
invēnit, idque argentō circumdatum.
Coniectōrī igitur, ut meritās eī ageret grātiās,
quantulum vīsum est, dē argentō mīsit. Cuī
coniector, "Nihilne," inquit, "dē vitellō?"

ĪPHIGENĪA

Agamemnōn et Menelāus cum Helenam,
uxōrem Menelāī quam Paris āvexerat, Trōiam

[Image: CALCHĀS ĪPHIGENĪAM IMMOLĀTŪRUS.]

repetītum īrent, in Aulide tempestāte ob
īram Diānae ita retinēbantur ut nāvigāre nōn
possent, quod Agamemnōn in vēnandō cervam
deae interfēcit. Is cum haruspicēs convocāsset,
et Calchās eum respondisset aliter expiārī nōn
posse, nisi Īphigenīam fīliam immolāsset, diū ā
tam nefāriō scelere abhorruit. Tandem autem
Ulixēs eī persuāsit ut vātī pārēret. Ulixēs
igitur ad Īphigenīam addūcendam dīmīssus
est. Quī, cum ad Clytaemnēstram mātrem
ēius vēnisset, ēmentītur eam Achillī in mātrimōnium
dūcī. Quam cum adductam Agamemnōn in
eō esset ut immolāret, Diānam
virginis miseruit. Itaque, cālīgine eī obiectā,
cervam prō eā supposuit, Īphigenīamque in
terram Tauricam dēlātam templī suī sacerdōtem
fēcit.

ĪPHIGENĪA TAURICA

I

Orestēs, cum ob mātrem interfectam furiae
eum exagitārent, Delphōs scīscitātum est profectus,
quis tandem modus esset aerumnārum.
Imperātum est ut in terram Tauricam ad
rēgem Thoantem īret, unde dē templō
Diānae sīgnum Argōs adferret; tunc fīnem
fore malōrum. Sorte audītā, cum Pylade,
sodāle suō, nāvem cōnscendit, celeriterque ad
Tauricōs fīnēs dēvēnit. Quōrum fuit īnstitūtum
ut, quī inter fīnēs suōs hospes vēnisset, in
templō Diānae immolāretur. Ubi Orestēs et
Pyladēs, cum in spēluncā latērent et occāsiōnem
sīgnī rapiendī expectārent, ā pāstōribus dēprehēnsī
ad rēgem Thoantem sunt dēductī: quōs
Thoas mōre suō in templum Diānae, ut immolārentur,
dēdūcendōs cūrāvit.

II

Hūius templī sacerdōs fuit Īphigenīa, Orestis
soror; quae cum quī essent, unde vēnissent,
ex sīgnīs atque argumentīs repperisset, cēterīs
abāctīs sacerdōtibus, ipsa sīgnum Diānae
āvellere coepit. Thoas autem templum, ut
accidit, ingrēssus, quam ob rem id ageret
rogāvit; cuī ēmentīta est Īphigenīa hospitēs
scelerātōs sīgnum contāmināsse, quod ad mare
expiandum ferre oportēre. Praetereā iūssit
eum cīvibus interdīcere, nē quis extrā urbem
exīret. Rēx sacerdōtī dictō audiēns fuit.
Deinde Īphigenīa occāsiōnem nacta, sublātō
sīgnō, cum Oreste frātre et comite Pylade
nāvem solvit.

III

Quibus factīs, ad Electram, Orestis sorōrem,
nūntius falsus vēnit, frātrem cum Pylade in
templō Diānae ab Īphigenīa esse immolātum.
Id Alētēs, Aegisthī fīlius, cum audiisset, ex
Atrīdārum genere nēminem superesse ratus,
rēgnum Mycēnīs obtinēre coepit. At Electra
dē frātris nece Delphōs scīscitātum est profecta.
Quō cum vēnisset, eōdem diē, ut accidit,
Īphigenīa cum Oreste templum est ingrēssa.
Itaque Electra truncum ārdentem ex ārā
sustulit, āc sorōrī Īphigenīae īnscia oculōs
ēruisset, nisi Orestēs intervēnisset. Frātre
igitur āgnitō, Mycēnās vēnērunt, ubi Orestēs
Alētēn interfēcit.

ARCHITECTĪ

Cum Athēniēnsēs templum quoddam exstruendum
locāvissent, inter duōs architectōs,
uter opus condūceret, summa orta est contentiō.
Tandem ad iūdicium dēlāta est rēs. Uterque
apud iūdicēs ōrātiōnem habuit; alter diffūsīs
āc flōridīs sententiīs omnēs aedificiī partēs
dēscrībēbat, et quibus ōrnāmentīs ipse, sī probātus
esset, singula esset ōrnātūrus. Cūius
ōrātiōne habitā, alter assurgēns, "Omnia,"
inquit, "iūdicēs, quae dēscrīpsit hīc, ego
faciam," isque operī est praefectus.

HERBAE MAGICAE

I

Iāsōn postquam Mēdēam ā parentibus abductam
in Graeciam dūxit, multīs rēbus ingenium
ēius expertus, petiit ut parentem suum
Aesōnem, senectūte cōnfectum, in adulēscentiam
redūceret. At illa nōndum amōre dēpositō, ut
nihil eī dēnegāret, aēnum cōnstituit, herbāsque
multās, quārum scientiam habēbat, ē multīs
regiōnibus quaesītās immīsit. Quās cum
coxisset, postquam animadvertit stīpitem, quō
herbās versābat, in arborem oleam, bācīs
onerātam, esse conversum, omnia iam parāta
esse rata, Aesōnem interemptum cum madentibus
herbīs admīscuit. Nec Iāsōnem fefellerat,
sed patrem ē senectūte in prīstinum vigōrem
redūxit.

II

Peliadēs, ut animadvertērunt Aesōnem
senectūtem remediīs Mēdēae expulisse, petiērunt
ut proindē patrī suō Peliae ferret auxilium,
eumque in adulēscentiae vigōrem redūceret.
Itaque Mēdēa, quae inimīcum Iāsōnis, datā
occāsiōne, pūnīrī cuperet, eīs persuāsit ut
parentem interficerent, et lacerāta membra
in aēnum fervēns immītterent. Quibus factīs,
Mēdēa currum dracōnibus iūnctum cōnscendit,
et per āëra ēlāta ē cōnspectū inimīcōrum
omnīnō ēvānuit.

PHAETHŌN

Phaethōn, sōlis fīlius, patrem suum ut
currum ūnum diem sibi dīrigere licēret diū

[Image: PHAETHŌN Ē CURRŪ PRAECIPITĀTUS.]

flāgitābat. Tandem optātum currum ascendit.
Monitīs itaque īnstructus patris, per iter
īgnōtum equōs summō gaudiō dīrigere incēpit.
Equī tamen, īgnōtō agitātōre perterritī, mundī
īnferiōrem partem petiērunt. Quamobrem
cum propius terram currus esset vectus, cūnctī
mortālēs, quod nimiō ārdōre incendēbantur,
ab Iove opem implōrantēs petiērunt nē orbem
terrārum flammīs omnīnō cōnsūmeret. Itaque
Iūppiter precibus commōtus Phaethontem,
fulmine ictum, ē currū praecipitāvit, equīque
vinculīs ita līberātī, āgnitō itinere, ad suam
statiōnem reversī sunt. Indī autem, quod
calōre vīcīnī īgnis sanguis eorum in ātrum
colōrem versus est, nigrī sunt factī.

MŪSAE IN AVĒS CONVERSAE

Mūsae cum Parnassum montem adversīs
tempestātibus petiissent, invītātae ā Pyrēneō,
quī Daulida, Phōcidis urbem, incolēbat, tēcta
subiērunt. Pyrēneus autem pulchritūdine
virginum captus ūnam in mātrimōnium dūcere
volēbat. Sed cum nūlla eī nūbere vellet,
ad vīm īnferendam, claudī rēgiam iūssit.
Mūsae tamen, nē ab eō retinērentur, in
volucrēs sunt conversae, quās ille dum per
ardua montium persequitur, prōlāpsus per
altitūdinem scopulōrum praecipitātus est, ita
ut tōtum corpus ēlīsum sit vītamque fīnierit.

MIDĀS

Midās ex Apolline petiit, ut, quidquid
tetigisset, aurum fieret. Quod cum impetrāvisset,
mūnus in ultiōnem conversum est,
nam mūneris eum paenitēre coepit. Quidquid
enim tetigerat aurum statim fīēbat. Et cibus
et pōtus rigēns aurī māteriā marmoris in
modum dūrēscēbat. Quae cum ita essent,
Midās, quippe quī neque edere neque bibere
posset, fame est cruciātus. Itaque Apollinem
ōrāvit ut male optāta converteret; cuī imperāvit
Apollō ut caput sub Pactōlī flūminis
undās ter submergeret. Quō factō, Pactōlus
dēinceps arēnās aureās volvisse dīcitur!

RĪXA

Andromedam belluae marīnae ōlim prōpositam
Perseus, quī Medūsae Gorgonis caput
ferēbat, ā parentibus cōniugem pacīscitur, sī
eam perīculō līberāsset. Quō factō, cum fidēs
ā parentibus prōmīssa praestita esset, et
nūptiālibus epulīs prīncipēs interessent,
Phīneus, cuī Andromeda anteā erat dēspōnsa,
contumēliam sibi gravissimam ratus illātam,
quod advenae cōnsanguineus postpositus esset,
vescentium animōs pūgnā cōnfūdit. Et cum
rīxa miserābilis dīmicantium in rēgiā agerētur,
āc multī ex utrāque parte armīs cecidissent,
postrēmō Perseus, cum adversāriōrum multitūdinem
timēret, imperāvit ut ē cōnspectū suō
discēderent, caputque Gorgonis statim extulit.
Quō vīsō, Phīneus cum auxiliantibus in saxum
est conversus.

TRIPTOLEMUS

Cerēs, cum Proserpinam fīliam suam
quaereret, ad Eleusīnum rēgem dēvēnit, cūius
fīlius Triptolemus īnfāns modo erat, simulāvitque
sē nūtrīcem esse. Eam rēgīna libenter
fīliō suō nūtrīcem accēpit; quem cum Cerēs
valdē amāret immortālem reddere cōnstituit.
Noctū igitur eum īgnī clam obruēbat,
quod effēcit ut magis quam solēbant mortālēs
crēsceret. Quae cum parentēs admīrārentur
Cererem cūriōsē observāvērunt; quam īnfantem
nocte quādam in īgnem immīttentem vīdērunt.
Terrōre perculsī ambō conclāmābant; quod
effēcit ut Cerēs, alumnō suō relictō, ē rēgiā
effugeret.

NEMESIS

In īnsulā Cyprō puella, quondam erat, quae
fōrmā cēterās omnēs ēiusdem cīvitātis supergrēssa
est. Sed, ut pulchritūdine inter omnēs
ēminēbat, ita propter aspernātiōnem virōrum
omnibus fuit abōminanda. Quam cum Īphis
ēiusdem cīvitātis amōre dīligeret, neque aditum
ad eam habēret, excruciātus quod in tam
gravem sortem incidisset, mortem sibi cōnscīscere
cōnstituit. Dēnique, nē diūtius
dolēret, noctū clam ante forēs puellae suspendiō
sē interfēcit. Cuī cum fūnus prō dīgnitāte
hominis per pūblicum māximā frequentiā
dūcerētur, crūdēlissima illa puella ex superiōre
domūs parte pompam prōspiciēbat. Venus
autem ob nimiam ēius crūdēlitātem animīque
dūritiam effēcit ut, dum pompae ē fenestrā
inhiat, subitō lāpsa sē ad terram praecipitāret.

NAUPLIUS

Īliō captō et dīvīsā praeda, Danaī, cum
domum redīrent, īrā deōrum, quod fāna
spoliāverant, tempestāte ortā, ad saxa naufragium
fēcērunt. Cum fidem deōrum noctū
implōrārent, Nauplius, quī eam regiōnem
incolēbat, audīvit, sēnsitque occāsiōnem vēnisse
ad persequendās fīliī suī Palamēdis iniūriās.
Itaque, tamquam auxilium eīs adferret, facem
ārdentem eō locō extulit, quō saxa acūta et
perīculōsissimus erat locus. Illī hūmānitātis
causā id factum ratī, nāvēs eō appulērunt.
Quō factō, plūrimae eārum cōnfrāctae sunt,
mīlitēsque plūrimī cum ducibus tempestāte
obrutī, membraque eōrum ad saxa sunt illīsa.
Sī quī autem ad lītus natāre potuērunt, ā
Naupliō sunt interfectī.

BŪSĪRIS

Būsīris, Neptūnī fīlius, rēx Aegyptī erat.
Ōlim cum Aegyptus novem annōs siccitāte
exāruisset, tanta orta est omnium sterilitās, ut
Būsīris augurēs ex Graeciā convocāret. Hī
Būsīridī mōnstrāvērunt, immolātō hospite,
ventūrōs imbrēs. Quae cum rēx audīvisset,
sī quī hospitēs ad suōs fīnēs vēnissent immolāre
cōnstituit. Herculēs quondam, ut accidit, iter
ad Aegyptum fēcit, et quid facere solēret
Būsīris certior est factus. Quibus audītīs,
Hercules sē passus est cum īnfulā ad āram
addūcī. Cum tamen Būsīris deōs imprecārī
incēpisset, Herculēs eum āc sacrōrum ministrōs
clāvā suā interfēcit.

SATYRUS ET PAUPER

Satyrus quondam pauperem frīgore paene
exanimātum in tugurium suum hospitiō
excēpit. Quem cum manibus animam inhālantem
animadvertisset, rogāvit quō cōnsiliō
ita ageret. Cuī pauper, "Hōc," inquit, "faciō
quō calidiōrēs fīant manūs." Nōn ita multō
post eundem animadvertit animam et pultī,
quam eī dederat, inhālāre; cuī statim, "Et
quō," inquit, "cōnsiliō ita nunc agis?" Cuī
pauper, "Hōc," inquit, "faciō quō frīgidior
fīat puls." Quibus audītīs, satyrus pauperem
forās ēiēcit: sē enim nihil esse āctūrum cum
eō quī adeō esset īnsānus ut omnīnō contrāria
sē eōdem modō effectūrum putāret.

EQUUS TRŌIĀNUS

Cum Achīvī per decem annōs Trōiam capere
nōn possent, Epēus monitū Minervae equum
mīrae māgnitūdinis līgneum fēcit. In equō
mīlitēs sunt inclūsī, et in tergō haec verba
scrīpta, Danaī Minervae dōnō dant. Quibus
factīs, castra trānstulērunt Tenedum. Quod
Trōiānī cum vīdissent, hostēs abiisse arbitrātī
sunt. Priamus equum in arcem Minervae
dūcī iūssit; et cum vātēs Cassandra hostēs
inesse vōciferārētur, fidēs eī nōn est habita.
Quem in arcem cum statuissent, et ipsī
nocturnō lūsū āc vīnō fessī obdormiissent,
Achīvī ex equō, ā Sinōne apertō, exiērunt,
et, portārum cūstōdibus occīsīs, sociōs suōs,
sīgnō datō, recēpērunt, et Trōiā sunt potītī.

[Image: EQUUS TRŌIĀNUS.]

PUER PROCĀX

Ōlim puer senem quemdam, quī iter faciēbat,
iaciendīs lapidibus lacessīvit. Senex igitur
cum, ut dēsisteret, frūstrā precātus esset,
pecūniae aliquantulum eī dedit, dīxitque sē
paenitēre quod plūs nōn habēret. Mōnstrāvit
tamen dīvitiōrem quemdam viātōrem quī ā
tergō appropinquābat, puerumque monuit ut,
māiōris praemiī accipiendī causā, in eum
quoque lapidēs iniceret. Cūius praecepta
secūtus, simul atque alter advēnit viātor, in
eum quoque puer lapidēs iniēcit. Sed tantum
āfuit ut dīves ille pecūniam salūtis causā
praebēret, ut servōs suōs puerum ad magistrātum
dūcere iubēret; māximāsque poenās puer dedit.

ARMA ACHILLIS

Hectore sepultō, cum Achillēs circā moenia
Trōiānōrum vagārētur, āc dīceret sē sōlum
Trōiam expūgnāsse, Apollō īrātus Parin sē
esse simulāns, tālum, quem volnerābilem
habuisse dīcitur Achillēs, percussit, eumque
occīdit. Achille occīsō et sepultūrae trāditō,
Āiāx, quod frāter patruēlis ēius fuit, ā Danaīs
postulāvit ut arma sibi Achillis trāderentur;
quae ab Agamemnone abiūdicāta sunt, aliīsque
data. Āiāx furōre affectus per īnsāniam pecora
sua et sē ipsum volnerātum occīdit eō gladiō
quem ab Hectore mūnerī accēpit, dum cum
eō in aciē contendit.

THALĒS

Thalēs, vir Mīlēsius, ūnus erat ex septem
sapientibus. Astrologiae praecipuē studēbat,
et dum noctū ambulat sīdera semper suspiciēbat.
Ōlim domō sīderum contemplandōrum
causā ēgrēssus caelum sīderibus intentus
adeō cūriōsē suspiciēbat, ut in puteum, quem
nōn animadverterat, prōnus inciderit. Cuī
cum auxilium miserē implōrāret, accurrit
servus quīdam, quī simul āc quis in puteō
esset āgnōvit, "Quā ratiōne," inquit, "Ō
Thalēs, quae in caelō sunt comprehēnsūrum
tē arbitrāris, quī ea quae proxima atque ante
pedēs sunt, vidēre nōn possīs?"

PYGMALIŌN

Pygmaliōn, sculptor sī quis alius illūstris,
mulierum superbiā offēnsus caelebs permanēre
statuit; quī, cum sīgnum virgināle ex ebore
fēcisset, pulchritūdine ēius captus in summum
incidit amōrem. Itaque ā deīs quaesīvit ut
eī sīgno, cūius amōre exārsisset, anima īnfunderētur.
Quī cum templō ēgrēssus domum
pervēnisset, sē vōtī compotem esse factum
repperit; namque in locō sīgnī virginem
pulcherrimam invēnit, quam statim in mātrimōnium
dūxit.

SĪMIĪ QUĪ HOMINĒS SĒ ESSE SIMULĀVĒRUNT

Dīcitur rēx aliquis Aegyptius sīmiōs quondam docuisse saltāre Pyrrhicham, eāsque bēstiās, (facillimē autem hūmānās imitantur āctiōnēs) celeriter didicisse saltāre, purpureīs vestibus indūtās, persōnīsque circumdatās; diū probātum spectāculum; dōnec spectātor aliquis urbānus, quī nucēs sinū gereret, prōiēcerit eās in medium. Tum vērō sīmiī, vīsā rē, oblītī saltātiōnis, repente prō hominibus sīmiī, quod erant scīlicet, factī, lārvās contrīvēre, lacerātīsque vestibus, dē frūctibus invicem dēpūgnārunt– quod rīsuī fuit spectātōribus.

STĒLLIŌ

Cerēs cum fīliam Proserpinam quaesītum,
orbem terrārum peragrāsset, aestū torrida ad
casam cūiusdam anūs dēvēnit, petiitque ab
eā ut sibi aquam ad sitim exstinguendam
porrigeret. Quae cum eī pōtiōnem dedisset,
et Cerēs avidius biberet, puer quīdam procāx
aviditātem ēius in bibendō reprehendit. Cūius
dea audāciā offēnsa partem pōtiōnis in eum
effūdit, effēcitque ut maculōsum habēret ōs,
et, quae modo bracchia, crūra gereret. Cauda
aliīs additur membrīs, corpus in breviōrem
fōrmam contrahitur. In stēlliōnem puer est
mūtātus, quī pōtiōne sparsus maculās in tergō
ostendit.

PISCĀTOR

Piscātor quīdam, Glaucus nōmine, cum
piscēs speciōsōs cēpisset, eōsque recentissimōs
in urbem ferre vellet, in opācō quōdam locō
marī proximō, dum et ipse requiēsceret et
rētia siccārentur, sub recentissimam herbam
exposuit. At piscēs herbārum vigōre sūcōque
contāctī, reciperātō quem āmīserant spīritū, in
profundum sē mersērunt. Nōn ita multō
post Glaucus experrēctus, cum piscēs effūgisse
invēnisset, vim quamdam dīvīnam herbīs inesse
ratus, ipse quoque nōn nūllās eārum avidē
dēvorāvit. Unde accidit ut mente aliēnātus
ex altō sē in mare praecipitāverit.

PHILĒMŌN ET BAUCIS

Ōlim Iūppiter et Mercurius, ut quālēs essent
mortālēs invenīrent, in hominum figūrās versī,
ad Phrygiam sē recēpērunt. Diū mendīcōrum
rītū vagābantur; ā nūllō tamen hospitiō
exceptī sunt. Tandem autem ā duōbus pauperibus,
Philēmone et Baucide, hospitāliter
sunt exceptī. Quōrum ut benīgnitātem remūnerārentur
casam eōrum in collem excelsiōrem
sublātam in templum convertērunt,
cuī ipsōs pauperēs ut sacerdōtēs praefēcērunt.
Oppidum autem eōrum, quod cēterōs cīvēs
inhospitālēs habuit, aquārum māgnitūdine
obrutum stāgnum est factum.

ĪCARIUS

Cum Līber pater ad hominēs esset profectus, ut suōrum frūctuum suāvitātem atque iūcunditātem ostenderet, ab Īcariō māgnificentissimē hospitiō acceptus est. Eī igitur ūtrem vīnī plēnum mūnerī dedit, imperāvitque ut in reliquās terrās propāgāret. Itaque Īcarius, plaustrō onerātō, in terram Atticam ad pāstōrēs prōcēssit, ut vīnum dulce impertīret. Pāstōrēs autem cum immoderātius bibissent, ēbriī factī, concidērunt; quī Īcarium sibi malum medicāmentum dedisse ratī fūstibus eum interfēcērunt.

TANTALUS

Iūppiter cōnsilia sua Tantalō concrēdere solitus
erat, eumque ad epulās deōrum admīttere;
sed Tantalus ad hominēs reversus omnia renūntiāvit.
Ob id dīcitur ad īnferōs in lacum
īnfernum dēpositus ūsque ad medium corpus
aquā dēmergī ac semper sitīre. Nam, cum
aquae haustum sūmere vellet, aqua recēdēbat.
Item pōma eī super caput pendēbant, quae
cum edere volēbat, rāmī ventō mōtī semper
recēdēbant. Nec nōn saxum super caput ēius
ingēns pendēbat, quod semper timēbat nē in
sē caderet.

ALCĒSTIS

Admētus Pheraeōrum rēx Alcēstim habuit cōniugem, quī, cum gravissimē aegrōtāret, Apollinis miserātiōnem invocāvit. Cuī respondit Apollō sē nihil in hōc eī posse praestāre, nisi quis dē propinquīs ēius sē prō

[Image: ALCĒSTIS AB HERCULE EX ĪNFERNĪS REDUCTA.]

illō mortī suā sponte offerret. Quod uxor ēius
libentī animō fēcit, et sē ipsam interēmit.
Quod cum Herculēs intellēxisset, mulieris
tantā fidēlitāte misericordiā commōtus, ad
īnferōs dēscendit, et Cerberum trīcipitem
sibi ad ōstium īnfernūm resistentem, triplicī
vīnctum catēnā, ab ōstiō abstrāxit. Quō modō
Alcēstim ex īnfernīs redūxit.

PROCRŪSTĒS

Procrūstēs Neptūnī fīlius erat. Ad hunc
hospes cum vēnisset, sī longior erat, minōre
lectō prōpositō, reliquam corporis partem
praecīdēbat. Sīn autem breviōre statūrā erat,
lectō longiōre datō, tormentō eum extendēbat
dōnec lectī longitūdinem aequāret. Herculēs
tamen cum dē hominis crūdēlitāte certior
esset factus, ut omnēs ā tālī pēste līberāret,
iter ad eum fēcit. Procrūstēs nihil malī
suspicātus Herculem hospitiō excēpit, et,
minōre lectō adhibitō, pedēs ēius, ut mōs,
mutilātūrus erat cum subitō vī superātus ab
Hercule est interfectus.

MYRMIDONĒS

Aeacus, rēx Aegīnae, cum gravī pēstilentia
plērōsque incolās āmīsisset, assiduīs precibus
ab Iove impetrāvit ut quot formīcae in vastātā
īnsulā appāruissent, tot versae in hominum
faciēs dēsīderātam cīvium multitūdinem explērent.
Neque immeritō sī quī ex hūiusmodī
animālibus crēverant, Myrmidonēs sunt
appellātī. Formīcae enim Graecē μύρμηκες
appellantur.

ŌTUS ET EPHIĀLTĒS

Ōtus et Ephiāltēs mīrā māgnitūdine dīcuntur
fuisse. Hī novem digitōs singulīs mēnsibus
crēscēbant. Itaque, cum essent annōrum
novem, in caelum ascendere sunt cōnātī, quī
aditum sibi in hunc modum faciēbant. Montem
enim Ossam super Pēlion posuērunt, aliōsque
montēs cōnstruēbant. Quae cum fēcissent,
Apollō, ob audāciam īrātus, inter eōs cervam
mīsit, quam illī, furōre incēnsī, dum iaculīs
interficere volunt, alter alterum interfēcērunt.

PHILOCTĒTĒS

Philoctētēs cum in īnsulā Lemnō esset,
coluber pedem ēius percussit. At aliī Achīvī,
cum ex volnere taetrum odōrem diūtius ferre
nōn possent, in Lemnō eum cum sagittīs
dīvīnīs, quās ob beneficium acceptum Herculēs
eī dederat, relīquērunt. Posteā tamen, cum
ōrāculō respōnsum esset sine Herculis sagittīs
Trōiam capī nōn posse, Ulixēs et Diomēdēs
explōrātōrēs ad eum vēnērunt; cuī persuāsērunt
ut in grātiam redīret atque ad expūgnandam
Trōiam sibi auxiliō esset.

ULIXĒS

Agamemnōn et Menelāus, cum ad Trōiam
oppūgnandam coniūrātōs ducēs colligerent, in
īnsulam Ithacam ad Ulixem vēnērunt; cuī
respōnsum ōrāculō erat, sī ad Trōiam iisset,
post vīcēsimum annum, sōlum, sociīs perditīs,
egentem domum esse reditūrum. Itaque cum
scīret ad sē ducēs ventūrōs, īnsāniā simulātā,
pīleum sūmpsit, et equum cum bove ad arātrum
iūnxit. Quem Menelāus, ut vīdit, simulāre
sēnsit, et Telemachum fīlium ēius ē cūnīs
sublātum arātrō eī subiēcit et, "Dēpositā,"
inquit, "simulātiōne, inter coniūrātōs venī."
Tunc Ulixēs fidem dedit sē ventūrum.

ULIXIS ERRŌRĒS

I

Ulixēs cum, Īliō captō, in patriam Ithacam redīret, tempestāte ad Lōtophagōs est dēlātus, quī lōtum edēbant, quae tantam suāvitātem omnibus praestābat, ut quī gustābant, oblīviōne captā, domum redīre nōllent. Ad eōs sociī duo ab Ulixe mīssī, cum herbam ab incolīs datam gustāssent, oblīviōne, ut fierī solēbat, obrutī, ad nāvēs nōn reversī sunt. Quōs cum Ulixēs diū frūstrā exspectāsset, cum aliīs sociīs, ut quid agerent illī invenīret, profectus est. Quibus inventīs, diū persuādēre ut sēcum redīrent cōnātus est; dēnique arcessītīs vinculīs, omnēs ad nāvem redūxit vīnctōs.

[Image: ULIXĒS AD ĪNSULAM CYCLŌPUM NĀVEM APPULIT.]

II

Inde profectī ad Cyclōpem Polyphēmum,
quī mediā fronte ūnum habēbat oculum et

[Image: POLYPHĒMUS ET ULIXĒS.]

carne hūmānā vescēbātur, dēvēnērunt. Hūius
in spēluncam Ulixēs et sociī ēius īnsciī intrāvērunt.
At Polyphēmus, postquam pecus in
spēluncam redēgit, mōlem saxeam ingentem
ad iānuam opposuit, quā Ulixem cum sociīs
inclūsit, quōrum nōnnūllōs coepit cōnsūmere.
Ulixēs tamen, cum vidēret sē eī resistere nōn
posse, vīnō, quod ā Marōne accēperat, eum
ēbrium reddidit; cuī, cum quid sibi nōmen
esset rogāvisset, respondit sē Nēminem
appellārī. Dēinde cum oculum eī truncō
ārdentī exussisset, sociōs suōs ad pecora
alligāvit, nē ā Polyphēmō, dum exeunt,
caperentur, et ipse sē ad arietem. Quō
modō tūtī ēvāsērunt. At Polyphēmus clāmōre
suō cēterōs Cyclōpēs convocāvit, quibus interrogantibus
quam ob rem ita vōciferārētur
respondit Nēminem sē interficere. Itaque illī
dērīdendī causā Polyphēmum hōc dīcere ratī
eum neglēxērunt.

III

Inde ad Aeolum vēnērunt, cuī ab Iove
ventōrum cūstōdia fuit trādita. Is Ulixem
hospitiō līberāliter accēpit, follēsque ventōrum
eī plēnōs mūnerī dedit. Sociī vērō aurum et
argentum inesse arbitrātī, Ulixe dormiente,
follēs clam solvērunt; quibus solūtīs, ventī
ēvolāvērunt. Unde accidit ut omnēs iterum
ad Aeolum tempestāte sint dēlātī, quōs ille ē
fīnibus suīs ēiēcit, quod deōs eīs esse īnfēnsōs
putāvit.

IIII

Dēinde ad Circēn, quae, pōtiōne datā,
hominēs in ferās commūtābat, ēvāsērunt. Ad
eam Ulixēs Eurylochum cum vīgintī duōbus
sociīs mīsit, quōs illa in porcōs statim commūtāvit.
Posteā Ulixēs, cum sociōs quaesītum
profectus esset, Mercuriō obviam iit, quī omnia

[Image: CIRCĒ ET COMITĒS ULIXIS.]

eī exposuit et, remediō datō, quōmodo Circēn
dēcipere posset mōnstrāvit. Itaque, cum ad
Circēn vēnisset, pōculum ab eā accēpit, sed
remedium Mercuriī monitū iniēcit, atque ēnse
strīctō, minātus est sē Circēn interfectūrum
nisi sociōs sibi restitūisset; quae, fidē datā sē
nihil tāle iterum commīssūram, sociōs Ulixis
ad prīstinam fōrmam restituit.

V

Tum ad Sīrēnēs vēnit, quae partem
superiōrem corporis muliebrem habēbant,
immānem autem īnferiōrem. Hārum fātum
fuit tamdiū vīvere, quamdiū eārum cantum

[Image: ULIXĒS ET SĪRĒNĒS.]