Produced by Andrew Sly with thanks to Odd Tangerud for his continuing assistance in preparing his Ibsen translations for Project Gutenberg
HENRIK IBSEN
ETA EYOLF
(LILLE EYOLF)
(1894)
Dramo en tri aktoj
Tradukis
Odd Tangerud
Eldono 1997
Jec Scandinavia a/s
Postboks 28, N -
3401 Lier
Tlf.. 32 85 50 03. Fax. 32 85 50 82
ISBN 82-91707-58-8
ETA EYOLF
ROLOJ:
ALFRED ALLMERS, bienulo, literaturisto, iama pohora instruisto.
Sinjorino RITA ALLMERS, lia edzino.
EYOLF, ilia infano; naux jarojn agxa.
Frauxlino ASTA ALLMERS, pli juna duonfratino de Alfred.
Ingxeniero BORGHEJM.
RATO-FRAUxLINO.
(La okazajxoj trovas lokon en la bieno de Allmers cxe la fjordo, kelkajn mejlojn de la urbo.)
UNUA AKTO
(Bela, ricxe ekipita gxardena cxambro. Multaj mebloj, floroj, plantoj. En la fono malfermitaj vitraj pordoj al verando. Vasta elvido super la fjordon. Arbarkovritaj montetoj fore. Sur ambaux flankaj muroj estas pordoj; tiu dekstre estas duobla pordo kaj iom pli malantauxa. Antauxe dekstre estas sofo kun opaj kusenetoj kaj kovriloj. Segxoj kaj malgranda tablo cxe la sofoangulo. Antauxe maldekstre estas pli granda tablo kun apogsegxoj cxirkauxe. Sur la tablo staras kofreto. Estas frua somermateno en varma sunvetero.)
(Sinjorino Rita Allmers staras apud la tablo, kun la dorso dekstren, elprenante el la kofreto. Sxi estas bela, iom granda, sxvelbrusta, blonda sinjorino de proksimume 30 jaroj. Vestita en hela matenrobo.)
(Iom poste frauxlino Asta Allmers envenas tra la pordo dekstre, vestita en helbruna somerkostumo kun cxapelo, jako kaj sunsxirmilo. Sub la brako sxi havas suficxe grandan, sxlositan tekon. Sxi estas svelta, mezalta, kun malhelaj haroj kaj profundaj, seriozaj okuloj. 25 jara.)
ASTA
(enveninta tra la pordo) Bonan matenon, kara Rita.
RITA
(turnas la kapon kaj kapsignas al sxi) Jen, -- cxu estas vi, Asta! Cxu vi tiel frue venas el la urbo? Tiom foren al ni?
ASTA
(metas la vestajxojn sur segxon apud la pordo) Jes, mi havis ecx ne momentan kvieton. Sxajnis al mi, ke mi nepre devis iri cxi tien kaj vidi etan Eyolf hodiaux. Kaj ankaux vin. (metas la tekon sur la tablon cxe la sofo) Kaj mi veturis per la vaporsxipo.
RITA
(ridetas al sxi) Kaj surborde vi eble renkontis iun aux alian bonan amikon? Tiel hazarde, mi pensas.
ASTA
(trankvile) Ne, mi tute ne renkontis iun konatulon. (rigardas en la kofreton) Sed, Rita, -- kio do tio estas?
RITA
(dauxre elpakas) La valizo de Alfred. Cxu vi ne rekonas gxin?
ASTA
(gxoja, proksimigxas) Cxu! Alfred revenis hejmen?
RITA
Jes, imagu, -- li venis tute neatendite per la nokta trajno.
ASTA
Ho, do estis tio, kion mi sentis! Estis tio, kio tiris min cxi tien! -- Kaj li nenion skribis antauxe? Ecx ne posxtkarton?
RITA
Ecx ne unu vorton.
ASTA
Ecx ne telegrafis?
RITA
Jes, horon antaux ol li venis. Tute mallonge kaj malvarme. (ridas) Cxu ne kutimas al li, Asta?
ASTA
Jes ja. Cxion li faras tiel senemocie.
RITA
Sed des pli gxuinde estis, kiam mi havis lin reen.
ASTA
Jes, mi ja komprenas.
RITA
Ecx dek kvar tagojn antaux ol mi atendis lin!
ASTA
Kaj li fartas bone? Ne deprimata?
RITA
(fermas la kofreton kaj ridetas al sxi) Li aspektis kvazaux transformita, kiam li envenis tra la pordo.
ASTA
Kaj ecx ne laca, cxu?
RITA
Jes, laca mi kredas ke li vere estis. Suficxe laca, jes. Sed, la kompatindulo, li ja iris piede preskaux la tutan vojon.
ASTA
Kaj la aero inter la altaj montoj certe estis iom akra por li.
RITA
Ne, tion mi vere ne opinias. Mi auxdis lin tusi ecx ne unu fojon.
ASTA
Jen, vi vidu! Do estis tamen bone, ke la kuracisto decidigis lin fari tiun ekskurson.
RITA
Jes, nun, kiam gxi fine estas finita, jen --. Sed komprenu, ke estis terura tempo por mi, Asta. Pri tio mi neniam volis paroli. Kaj vi ja malofte vizitis min --
ASTA
Jes, eble ne estis juste de mi. Sed --
RITA
Nu, nu, nu, -- vi havas ja la lernejon tie en la urbo. (ridetas) Kaj nia vojkonstruisto -- li estis ja forvojagxinta, ankaux li.
ASTA
Ho, lasu nun tion, Rita!
RITA
Nu ja do. Ni lasu la vojkonstruiston. -- Sed kiom mi sopiris por Alfred! Tia malpleneco! Forlasita, en dezerto! Hu, aspektis kvazaux iu estus enterigxinta en la domo --!
ASTA
Nu, bona Dio, -- nur ses aux sep semajnojn --
RITA
Jes, sed memoru, ke Alfred neniam antauxe estis for de mi. Ecx ne tagnokton. Neniam en cxiuj tiuj dek jaroj --
ASTA
Ne, sed tial mi opinias, ke vere ne tro frue estis, ke li cxi-jare iom elvenis. Li devus fari montaran ekskurson cxiun someron. Tion li estus devinta.
RITA
(duone ridetante) Ak do, vi facile parolas, vi. Se mi estus tiom -- tiom sagxa kiel vi, mi eble lasus lin libera pli frue -- eble. Sed sxajnis al mi, ke mi ne povis, Asta! Aspektis al mi, kvazaux mi neniam plu revidus lin. Cxu vi tion ne komprenas?
ASTA
Ne. Sed eble estas pro tio, ke mi mem havas neniun por perdi.
RITA
(kun sxercema rideto) Vere neniun -- cxu?
ASTA
Ne laux mia scio. (interrompante) Sed diru, Rita, -- kie estas Alfred? cxu li ankoraux dormas?
RITA
Ho, ne. Li ellitigxis same frue hodiaux, kiel li kutimas.
ASTA
Nu, kaj do li versxajne ne estis tro laca.
RITA
Jes, cxi-nokte. Kiam li venis. Sed nun li havis Eyolf ene cxe si pli ol unu horon.
ASTA
La kompatinda, eta, pala knabo! Cxu li nun denove komencu lernadi kaj lernadi?
RITA
(levante la sxultrojn) Vi scias, ke estas kiel Alfred deziras.
ASTA
Jes, sed mi opinias, ke vi devus tion kontrauxstari, Rita.
RITA
(iom senpacienca) Ne, -- kiel do vi pensas, -- en tio mi vere ne povas min enmiksi. Tiujn rilatojn Alfred pli bone komprenas ol mi. -- Kaj pri kio vi opinias ke Eyolf sin okupigu? Li ja ne povas cxirkauxkuri kaj ludi, li, -- kiel aliaj infanoj.
ASTA
(decidite) Mi parolu kun Alfred pri tio cxi.
RITA
Jes, kara, tion faru. -- Nu, jen vidu --
(Alfred Allmers, en somerkostumo, permane kondukante Eyolf, envenas tra la pordo maldekstre. Li estas svelta, belstatura viro de 36-37 jaroj, kun placxaj okuloj, maldensa hararo kaj barbo. Lia vizagxo aspektas serioze kaj penseme. -- Eyolf havas vestajxon de fasono kiel uniformo kun oraj sxnuroj kaj leonbutonoj. Li lamas kaj havas lambastonon sub la maldekstra brako. La gambo estas lama. Li estas malaltkreska, aspektas malsane, sed havas belajn, sagxajn okulojn.)
ALLMERS
(lasas Eyolf; gxoja aliras kaj donas al Asta ambaux manojn) Asta! Karega Asta! Jen vi cxi tie en nia forejo! Kaj ke mi baldauxe vin vidus!
ASTA
Sxajnis al mi ke mi devus --. Bonvenon ree hejmen!
ALLMERS
(agitas sxiajn manojn) Dankon.
RITA
Cxu li ne aspektas admirinde?
ASTA
(fiksrigardas lin) Aminde! Vere aminde! Kun brilaj okuloj! Nu, do vi certe multe skribis dumvoje. (gxoje ekkriante) Cxu eble la tuta libro estas preta, Alfred?
ALLMERS
(sxultrotiras) La libro --? Ho, gxi --
ASTA
Jes, mi imagis, ke por vi pli facile farigxus, kiam vi elvenus.
ALLMERS
Tion ankaux mi opiniis. Sed vidu, -- farigxis tute alie, kara. Mi vere ecx ne skribis linion en la libro.
ASTA
Vi ne skribis --!
RITA
Nu tiel! Mi ne komprenis, kial la amaso da papero kusxas netusxita en la valizo.
ASTA
Sed, kara Alfred, pri kio vi do okupigxis dum tiu longa tempo?
ALLMERS
(ridetas) Nur promenadis kaj pensis kaj pensis kaj pensis.
RITA
(metas sian brakon cxirkaux lian sxultron) Iomete pensis pri tiuj, kiuj hejme sidis?
ALLMERS
Jes, kompreneble. Ecx multe. Cxiun opan tagon.
RITA
(lasas lin) Nu, do cxio estas ja en bona ordo.
ASTA
Sed nenion skribis en la libro? Kaj tamen vi jen povas aspekti tiom gxoja kaj kontenta? Tia vi ne alie kutimas esti. Ne kiam la laboro estas peza, mi opinias.
ALLMERS
Jen vi pravas. Cxar mi vere estis stulta antauxe, komprenu. La pensado, gxi entenas la plej bonan en la homo. Kio skribigxas sur la paperon, ne multe tauxgas.
ASTA
(ekkriante) Ne multe tauxgas!
RITA
(ridas) Sed cxu vi frenezigxus, Alfred!
EYOLF
(fideme suprenrigardas al li) Ho jes, pacxjo, -- kion vi skribas, tio tauxgas.
ALLMERS
(ridetas kaj glittusxas liajn harojn) Ja, ja, cxar vi tion diras, do --. Sed kredu min, -- iu venos poste, kiu ecx pli tauxgos.
EYOLF
Kaj kiu li do estus? Ho, diru!
ALLMERS
Paciencu. Li certe venos kaj prezentos sin.
EYOLF
Kaj kion do vi jen faros?
ALLMERS
(serioze) Tiam mi denove iros en la montaron --
RITA
Fi, hontu, Alfred!
ALLMERS
-- supren sur la altejojn kaj la altajn vastejojn.
EYOLF
Pacxjo, cxu vi ne kredas, ke mi baldaux estos tiom forta, ke mi povos akompani vin?
ALLMERS
(dolorige tusxata) Ho jes, eble, mia knabeto.
EYOLF
Cxar al mi aspektas tiom grande, ke ankaux mi povus grimpi la montojn.
ASTA
(deturnante) Jen, kiel bela kaj belvestita vi estas hodiaux, Eyolf!
EYOLF
Jes, cxu ne, onklino?
ASTA
Jes ja. Cxu estas pro pacxjo, ke vi metis la novajn vestajxojn?
EYOLF
Jes, mi petis panjon pri tio. Cxar mi volis ke pacxjo vidu min tia.
ALLMERS
(mallauxte al Rita) Vi ne devus doni al li tian kostumon.
RITA
(mallauxte) Ho, li tiom longe petegis min. Ege petis. Li ne lasis min en paco.
EYOLF
Kaj auxdu, pacxjo, -- Borghejm acxetis al mi pafarkon. Kaj ankaux trejnigis min pafi.
ALLMERS
Jen, jes, vere estas io por vi, Eyolf.
EYOLF
Kaj kiam li venontfoje revenos, mi ankaux petos lin instrui al mi nagxi.
ALLMERS
Nagxi! Ho, sed kial vi do tion volas!
EYOLF
Jes, cxar cxiuj knaboj malsupre sur la marbordo, ili scipovas nagxi. Estas nur mi, kiu ne scipovas.
ALLMERS
(kortusxita, metas la brakojn cxirkaux lin) Estas permesite lerni cxion kion vi volas! Cxion kion vi mem deziras lerni.
EYOLF
Jes, cxu vi scias kion mi pleje deziras, pacxjo?
ALLMERS
Nu? Diru?
EYOLF
Pleje mi deziras lerni farigxi soldato.
ALLMERS
Ho, eta Eyolf, estas multaj aliaj okupoj, kiuj estas pli bonaj ol tiu.
EYOLF
Jes, tamen kiam mi estos granda, tiam mi ja devas esti soldato. Tion vi ja scias.
ALLMERS
(premegas la manojn) Jes, jes, jes; ni vidos --
ASTA
(eksidas cxe la tablo dekstre) Eyolf! Venu al mi, kaj mi ion al vi rakontos.
EYOLF
(iras al sxi) Kio estas, onklino?
ASTA
Imagu, Eyolf, mi vidis la Rato-frauxlinon.
EYOLF
Cxu! Vi vidis la Rato-frauxlinon! Ho, vi nur sxerctrompas min!
ASTA
Ne, estas vero. Mi vidis sxin hieraux.
EYOLF
Kie vi do vidis sxin?
ASTA
Mi vidis sxin sur la vojo, ekster la urbo.
ALLMERS
Ankaux mi vidis sxin ie en la kamparo.
RITA
(kiu sidas en la sofo) Eble ankaux ni vidos sxin, Eyolf.
EYOLF
Onklino, cxu ne estas strange, ke sxi estas nomita Rato-frauxlino?
ASTA
La homoj nur nomas sxin tiel, cxar sxi iras tra kamparo kaj laux bordoj forpelante cxiujn ratojn.
ALLMERS
Efektive sxi lauxdire estas nomita frauxlino Lup, mi kredas.
EYOLF
Lup? Tio ja signifas lupo.
ALLMERS
(Frapetas lin sur la kapon) Jen, ankaux tion vi scias, Eyolf!
EYOLF
(pensema) Do eble estas vero, ke sxi estas lup-fantomo dum la nokto. Cxu vi tion kredas, pacxjo?
ALLMERS
Ho ne, tion mi ne kredas. -- Sed nun vi devus iri eksteren kaj iom ludi en la gxardeno.
EYOLF
Cxu vi ne opinias, ke estas pli bone ke mi kunportu kelkajn librojn?
ALLMERS
Ne, de nun neniujn librojn. Prefere iru malsupren al la aliaj knaboj sur la bordo.
EYOLF
(gxenata) Ne, pacxjo, mi ne volas malsupreniri al la knaboj hodiaux.
ALLMERS
Kaj kial ne?
EYOLF
Ne, cxar mi surhavas cxi tiujn vestajxojn.
ALLMERS
(sulkas la frunton) Cxu ili mokridas -- mokridas viajn belajn vestajxojn!
EYOLF
(eviteme) Ne, tion ili ne kuragxas. Cxar tiam mi batus ilin.
ALLMERS
Nu ja, -- kion do --?
EYOLF
Sed ili estas tiom malbonkondutaj, tiuj knaboj. Kaj ili diras, ke mi neniam povos farigxi soldato.
ALLMERS
(kun subpremata kolero) Kial ili do tion diras?
EYOLF
Eble ili estas enviemaj. Cxar, pacxjo, ili estas ja tiom malricxaj, ke ili devas iri nudpiede.
ALLMERS
(mallauxte, kun sufokata vocxo) Ho, Rita, -- kiom jeno turmentas mian koron!
RITA
(trankviligante, ekstaras) Nu, nu, nu!
ALLMERS
(minacante) Sed tiuj knaboj, iam ili lernos, kiuj estas majstroj tie malsupre sur la bordo!
ASTA
(auxskultante) Iu frapas.
EYOLF
Certe estas Borghejm!
RITA
Envenu!
(La Rato-frauxlino envenas silente kaj trankvile tra la dekstra pordo. Sxi estas malalta, maldika, kurba estajxo, maljuna, grizhara, kun akraj pikantaj okuloj. Vestita en malnovmoda, flordesegnita robo kun kufo kaj manteleto. Per la mano sxi tenas grandan, rugxan pluvsxirmilon, kaj sur la brako, en sxnuro, nigran saketon.)
EYOLF
(mallauxte, tenante la robon de Asta) Onklino! Eble estas sxi!
RATO-FRAUxLINO
(genufleksas cxe la pordo) Mi humile petas permeson, -- cxu la gesinjoroj havas ion rongxantan en la domo?
ALLMERS
Ni? Ne, mi ne kredas.
RATO-FRAUxLINO
Jes, cxar alie mi volonte sxatus helpi la gesinjorojn senigi sin de tio.
RITA
Jes, jes, ni komprenas. Sed ni havas neniujn tiajn.
RATO-FRAUxLINO
Estas vere malfelicxe. Cxar gxuste nun mi faras rondvojagxon. Kaj neniu scias, kiam mi revenos en tiu cxi regiono. -- Ho, kiom laca mi estas!
ALLMERS
(montras al segxo) Jes, vi tiel aspektas.
RATO-FRAUxLINO
Oni devus ja neniam farigxi laca bonfarante al la malfelicxaj etuloj, kiuj estas malamataj kaj persekutataj tiom severe. Sed la fortoj elcxerpigxas.
RITA
Eble vi volas sidi kaj iom ripozi?
RATO-FRAUxLINO
Multajn dankojn. (eksidas sur segxon inter la pordo kaj la sofo) Cxar la tutan nokton mi okupigxis en aferoj.
ALLMERS
Nu tiel?
RATO-FRAUxLINO
Jes, sur la insuloj. (klukridas) La homoj vere bezonis sendi por mi. Nu, ili ege malemis. Sed estis la nura rimedo. Ili tamen devis rongxi la acidan pomon. (rigardas Eyolf kaj kapsignas) Acidan pomon, sinjoreto. Acidan pomon.
EYOLF
(senpere, iom timigita) Kial devis ili --?
RATO-FRAUxLINO
Kion?
EYOLF
Rongxi gxin?
RATO-FRAUxLINO
Fakte ili ne povis sin plu nutri. Pro la ratoj kaj cxiuj iliaj ratinfanoj; la juna sinjoro certe komprenas.
RITA
Hu! La kompatinduloj, cxu ili havas tiom da ili?
RATO-FRAUxLINO
Jes, svarmegis. (ridas silente kaj kontente) En la litoj ili svarmadis kaj cxirkauxkuris la tutan nokton. En la laktujojn ili falis. Kaj trans la plankojn ili siblante kuradis cxiudirekten.
EYOLF
(mallauxte, al Asta) Tien mi neniam volas vojagxi, onklino.
RATO-FRAUxLINO
Kaj jen mi venis -- kaj krome iu alia. Kaj ni kunprenis ilin, cxiujn. La dolcxajn etulojn! Al ili cxiuj ni du metis finon.
EYOLF
(kriante) Pacxjo, -- jen, jen!
RITA
Bona Dio, Eyolf do!
ALLMERS
Kio okazas?
EYOLF
(montras) Estas io baraktanta en la saketo!
RITA
(maldekstren; krias) Hu do! Elpelu sxin, Alfred!
RATO-FRAUxLINO
Ho, karega sinjorino, ne timu tian etan figuracxon.
ALLMERS
Sed kio do tio estas?
RATO-FRAUxLINO
Estas nur Mopsulo. (malligas la saketon) Venu nun el la mallumo, vi karega amiko mia.
(Hundeto kun largxa, nigra muzelo metas sian kapon el la saketo.)
RATO-FRAUxLINO
(kape kaj mane signas al Eyolf) Proksimigxu nur fide, vi eta vundita batalanto! Gxi ne mordas. Alvenu! Alvenu!
EYOLF
(tenas sin al Asta) Ne, mi ne kuragxas.
RATO-FRAUxLINO
Cxu ne sxajnas al la juna sinjoro, ke gxi havas mildan kaj sxatindan aspekton?
EYOLF
(surprizita, montras) Tiu jena?
RATO-FRAUxLINO
Jes, gxuste gxi.
EYOLF
(duonlauxte, fiksrigardas la hundon seninterrompe) Sxajnas al mi ke gxi havas la plej teruran -- aspekton kiun mi iam vidis.
RATO-FRAUxLINO
(fermas la saketon) Ho, sxangxigxos, sxangxigxos.
EYOLF
(senpere proksimigxas, tute proksime, kaj facile glitfrapetas la saketon.) Delikata, -- delikata gxi tamen estas.
RATO-FRAUxLINO
(kun konsiderema vocxo) Sed nun gxi estas tiom laca kaj elcxerpita, la kompatindulo. Tiom ege laca gxi estas. (rigardas al Allmers) Cxar estas fortostrecxa, -- tia ludo, sinjoro komprenu.
ALLMERS
Kian ludon vi sugestas?
RATO-FRAUxLINO
La allogado.
ALLMERS
Aha, estas eble la hundo, kiu logas la ratojn.
RATO-FRAUxLINO
(kapsignas) Mopsulo kaj mi. Ni du kunlaboras. Kaj tio iras glate. Almenaux aspekte. Gxi ekhavas sxnuron ligitan al la kolringo. Kaj jen mi kondukas gxin tri fojojn cxirkaux la domon. Kaj ludas busxharmonikon. Kaj kiam tion ili auxdas, tiam ili trudigxas supren el la keloj kaj malsupren de la subtegmentejoj kaj el le truoj, -- cxiuj tiuj benindaj, etaj kreajxoj.
EYOLF
Cxu tiam gxi mortmordas ilin?
RATO-FRAUxLINO
Ho, fore de tio! Ne, ni iras en la boaton, li kaj mi. Kaj ili sekvas post ni. La grandaj kaj iliaj etuloj.
EYOLF
(strecxita) Kaj jen kio --? Rakontu!
RATO-FRAUxLINO
Jen ni debordigxas. Kaj mi julas kaj ludas busxharmonikon. Kaj Mopsulo, gxi nagxas malantauxe (kun fajrer-sxutantaj okuloj) Kaj cxiuj tiuj kiuj svarmadis kaj cxirkauxkuris, ili sekvas, sekvas nin sur la profundan akvon. Jes, cxar tion ili devas!
EYOLF
Kial ili devas?
RATO-FRAUxLINO
Gxuste cxar ili ne volas. Cxar ili tiom timotremas antaux la akvo, -- tial ili trudigxas en gxin.
EYOLF
Cxu tiam ili dronas?
RATO-FRAUxLINO
Cxiu kreita opulo. (pli mallauxte) Kaj jen cxio estas tiom trankvila kaj bona kaj malluma por la sxatindaj etuloj, kiom ili nur povas deziri. Dormas tie malsupre en tia dolcxa kaj longa dormo. Cxiuj tiuj kiujn la homoj malamas kaj persekutas. (ekstaras) Nu, en pli fruaj tempoj mi ne bezonis Mopsulon. Tiam mi mem allogis. Mi sola.
EYOLF
Kion vi allogis?
RATO-FRAUxLINO
Homojn. Precipe unu.
EYOLF
(strecxita) Ho, diru al mi, kiu li estis!
RATO-FRAUxLINO
(ridas) Estis mia amato, tiu, vi eta cxarmulo!
EYOLF
Kie li do nun estas?
RATO-FRAUxLINO
(malmole) Malsupre cxe cxiuj tiuj ratoj. (denove milde) Sed nun mi devas denove eliri al la aferoj. Cxiam survoje. (al Rita) Cxu la gesinjoroj tute ne bezonas min hodiaux? Cxar tial mi povus finfari samtempe.
RITA
Dankon ne; mi opinias, ke ne estas bezonata.
RATO-FRAUxLINO
Nu-ja, plej kara sinjorino, oni neniam scias --. Se la gesinjoroj rimarkus, ke estas io kio rongxadas, -- kaj svarmas kaj cxirkauxkuras. -- jen sendu por mi kaj Mopsulo. -- Adiaux, adiaux milfoje. (Sxi eliras tra la pordo dekstre.)
EYOLF
(mallauxte triumfe al Asta) Onklino, jen pensu, ke ankaux mi vidis la Rato-frauxlinon!
(Rita eliras sur la verandon kaj ventumas sin per posxtuko. Iom poste Eyolf gardeme kaj nerimarkite eliras dekstren.)
ALLMERS
(prenas la tekon de la tablo cxe la sofo) Cxu estas via teko, tiu cxi, Asta?
ASTA
Jes, mi havas kelkajn malnovajn leterojn en gxi.
ALLMERS
Nu, la familiajn leterojn --
ASTA
Cxar vi ja petis min ordigi ilin por vi dum via foresto.
ALLMERS
(frapetas sxian kapon) Kaj jen por tio vi trovis tempon, vi!
ASTA
Ho jes. Mi faris tion parte cxi tie kaj parte en la urbo cxe mi mem.
ALLMERS
Dankon, kara --. Cxu vi trovis ion apartan en ili?
ASTA
(suprajxe aludante) Nu, -- ion aux alian oni ja cxiam trovas en tiaj malnovaj paperoj, vi scias. (mallauxte, sincere) Tio en la teko, tio estas la leteroj de patrino.
ALLMERS
Do, tiujn vi ja kompreneble mem retenos.
ASTA
(kun sindevigo) Ne. Mi deziras, ke ankaux vi tralegu ilin, Alfred. Iam, -- pli malfrue en la vivo. -- Sed hodiaux mi ne kunprenis la sxlosilon de la teko.
ALLMERS
Ne estas bezonata, kara Asta. Cxar mi tamen neniam legos la leterojn de via patrino.
ASTA
(fiksrigardas lin) Do mi iam, -- tiel en hejmeca vespera horo, rakontu al vi ion de tio, kio tie estas rakontita.
ALLMERS
Jes, tion vi prefere faru. Sed gardu nur la leterojn de via patrino. Vi ne havas tro da memorajxoj post sxi.
(Li donas la tekon al Asta. Sxi prenas gxin kaj metas gxin sur la segxon sub la supervestajxojn.)
(Rita reen venas en la cxambron.)
RITA
Hu, sxajnas al mi, ke tiu maljuna, terura virinacxo kvazaux kunportis kadavran odoron.
ALLMERS
Jes, iom timiginda sxi ja estis.
RITA
Mi preskaux sentis min malsana, dum sxi estis en la cxambro.
ALLMERS
Krome mi povas kompreni tiun trudan, logantan forton, pri kiu sxi parolis. La soleco supre inter la montopintoj kaj sur la vastaj altebenajxoj havas ion de la sama.
ASTA
(rigardas lin atenteme) Kio vere okazis en vi, Alfred?
ALLMERS
(ridetas) En mi?
ASTA
Jes, io estas. Kvazaux metamorfozo. Ankaux Rita rimarkis tion.
RITA
Jes, mi tion vidis tuj kiam vi revenis. Sed tio do nur estas por bono, tio, Alfred?
ALLMERS
Devas esti por bono. Kaj estu kaj farigxu por bono.
RITA
(ekkrie) Vi ion spertis dum la vojagxo! Ne neu! Cxar mi vidas laux via aspekto!
ALLMERS
(skuas la kapon) Ecx nenion -- ekstere. Sed --
RITA
(strecxita) Sed --?
ALLMERS
Interne en mi vere okazis eta metamorfozo.
RITA
Ho Dio --!
ALLMERS
(trankviligante, frapetas sxian manon) Nur por bono, kara Rita. Pri tio vi senzorge fidu.
RITA
(eksidas sur la sofon) Tion cxi vi nepre al ni tuj rakontu. Cxion!
ALLMERS
(turnas sin al Asta) Jes, ni eksidu, ankaux ni. Jen mi provos rakonti. Plej eble bone.
(Li eksidas sur la sofon apud Rita. Asta antauxentiras segxon kaj eksidas proksime apud li. Mallonga pauxzo.)
RITA
(rigardas lin kvazaux esperante) Jen do --?
ALLMERS
(rigardas antauxen) Kiam mi pripensas mian antauxan vivon -- kaj mian sorton -- dum la lastaj dek -- dekunu jaroj, gxi aspektas por mi kvazaux fabelo aux kvazaux revo. Cxu ne ankaux al vi tiel aspektas, Asta?
ASTA
Jes, multmaniere ankaux mi tion trovas.
ALLMERS
(dauxrigante) Kiam mi pensas pri tio, kion ni du estis pli frue, Asta. Ni du kompatindaj, malricxaj, orfoj --
RITA
(senpacience) Nu do, tio okazis ja antaux longe.
ALLMERS
(sen sxin auxskultante) Kaj nun mi sidas cxi tie en ricxeco kaj pompo. Povis plenumi mian vivotaskon. Povis labori kaj studi, -- cxio laux propra emo. (etendas la manon) Kaj tiun tutan, nekompreneblan felicxon -- gxin ni sxuldas al vi, kara Rita.
RITA
(duone sxerce, duone senvole, ekfrapetas lin sur la manon) Nun vi bonvole cxesu pri tiu babilado.
ALLMERS
Mi ja nur tion mencias kiel ia enkonduko --
RITA
Ho, transsaltu do tiun enkondukon!
ALLMERS
Rita, -- ne kredu, ke estis la konsilo de la kuracisto, kiu pelis min supren en la montaron.
ASTA
Vere ne, Alfred?
RITA
Kio do pelis vin?
ALLMERS
Estis tio, ke mi ne plu trovis trankvilon cxe mia labortablo.
RITA
Ne trankvilon! Kara, kiu do gxenis vin!
ALLMERS
(skuas la kapon) Neniu de ekstere. Sed mi havis senton en mi, ke mi rekte misuzis -- aux -- neglektis miajn plej bonajn talentojn. Ke mi malsxparis la tempon.
ASTA
(grandokule) Dum vi skribis la libron?
ALLMERS
(kapjesas) Cxar mi havas ja ne nur por tio talentojn. Mi eble povus fari ankaux ion alian.
RITA
Cxu pri tio vi sidis cerbumante?
ALLMERS
Jes, pleje tio.
RITA
Kaj tial vi laste farigxis nekontenta pri vi mem. Kaj ankaux pri ni aliuloj. Jes, cxar tia vi estis, Alfred!
ALLMERS
(rigardas antauxen) Tie mi sidis kurbigita super la tablo kaj skribis tagon post tago. Multfoje ankaux duonan nokton. Skribis kaj skribis sur la granda, dika libro pri "La homa respondeco". Hm!
ASTA
(metas sian manon sur lian brakon) Sed, kara, -- tiu libro estu ja la verko de via vivo.
RITA
Jes, tion vi ja suficxe ofte diris.
ALLMERS
Tiel mi pensis. Gxuste de la tempo kiam mi komencis farigxi plenkreska. (kun varma esprimo en la okuloj) Kaj jen vi igis min kapabla ekkomenci gxin, vi, kara Rita --
RITA
Ho, bla, bla!
ALLMERS
(ridetas al sxi) -- vi kun via oro kaj viaj verdaj arbaroj --
RITA
(duone ridante, duone cxagrenita) Se ankorauxfoje vi elbusxigas tiun stultajxon, mi batos vin.
ASTA
(rigardas lin maltrankvile) Sed la libro, Alfred?
ALLMERS
Gxi kvazaux komencigxis forigxi. Sed pli kaj pli altigxis la penso pri pli superaj devoj, kiuj prezentis postulojn al mi.
RITA
(radia, prenas lian manon) Alfred!
ALLMERS
La penso pri Eyolf, kara Rita.
RITA
(seniluziigita, malprenas lian manon) Nu ja, -- pri Eyolf!
ALLMERS
Pli kaj pli profunden eta Eyolf prenis lokon en mi. Post la fatala falo de la tablo --. Kaj pleje post kiam ni certigxis, ke estas nekuraceble --
RITA
(insiste) Sed vi ja zorgas pri li laux cxiuj povoj, Alfred.
ALLMERS
Kiel lerneja instruisto, jes. Sed ne kiel patro. Kaj patro estas kio mi de nun volas esti por Eyolf.
RITA
(rigardas lin kaj skuas la kapon) Aspekte mi ne vere komprenas vin.
ALLMERS
Mi celas, ke mi el cxiuj miaj povoj volas provi igi lian nekuraceblan staton tiom milda kaj facila kiom elpenseble.
RITA
Ho, sed, vi, -- dank' al Dio, mi opinias, ke li ne sentas tion tiom profunde.
ASTA
(kortusxita) Ho jes, Rita, li sentas.
ALLMERS
Jes, estu certa, ke li sentas tion profunde.
RITA
(senpacience) Sed, kara, -- kion pli povas vi do por li fari?
ALLMERS
Mi volas provi lumigi cxiujn tiujn ricxajn eblecojn, kiuj aperas en lia infana animo. Cxio kion li havas en si de noblaj gxermoj, mi volas instigi al kresko, -- porti florojn kaj fruktojn. (pli kaj pli arde; ekstaras) Kaj mi volas pli ol tio! Mi volas helpi lin harmoniigi siajn dezirojn kaj tion, kio kusxas atingebla antaux li. Cxar tia li ne estas nun. Lia tuta aspiro celas tion, kio lian tutan vivon restos por li neatingebla. Sed mi volas krei senton de felicxo en lia animo.
(Li pasxas kelkajn fojojn tien kaj reen sur la planko. Asta kaj Rita sekvas lin per la okuloj.)
RITA
Vi devus preni tiujn aferojn pli trankvilanime, Alfred!
ALLMERS
(haltas apud la tablo maldekstre kaj rigardas ilin) Eyolf dauxrigu la verkon de mia vivo. Se li tion volas. Aux li povas elekti ion, kio estas plene lia propra. Plej eble tio. -- Do, cxiuokaze mi lasas mian resti.
RITA
(ekstaras) Sed, plej kara Alfred, -- cxu vi ne povas labori por vi ambaux, vi kaj Eyolf?
ALLMERS
Ne, tion mi ne povas. Neeble! Mi ne povas dividi min mem. Kaj tial mi cedas. Eyolf estu la superulo en nia parencaro. Kaj mi faros tion la verko de mia vivo fari lin la superulo.
ASTA
(ekstaris kaj iras al li) Tio cxi kostis por vi terure severan batalon, Alfred.
ALLMERS
Jes, efektive. Cxi-hejme mi ne estus reginta min mem. Neniam trudinta min mem al rezigno. Neniam cxi-hejme.
RITA
Tial vi do faris vojagxon cxi-somere?
ALLMERS
(kun lumantaj okuloj) Jes! Kaj jen mi atingis supren en la senfinan solecon. Vidis la sunlevigxon lumi sur la pintojn. Sentis min pli proksima al la steloj. Kvazaux en kompreno kaj komunumo kun ili. Kaj jen mi kapablis.
ASTA
(malgxoje) Sed neniam plu vi dauxrigos skribi la libron pri "La respondeco de la homo"?
ALLMERS
Ne, neniam, Asta. Mi ne povas dividi min inter du taskoj, mi ja diras. -- Sed mi volas realigi la respondecon de la homo -- en mia vivo.
RITA
(kun rideto) Cxu vi vere kredas ke vi povas subteni tiajn altajn intencojn cxi-hejme?
ALLMERS
(prenas sxian manon) Lige kun vi mi povas. (etendas la alian manon) Kaj lige ankaux kun vi, Asta.
RITA
(retiras sian manon) Do kun du. Vi tamen povas vin dividi.
ALLMERS
Sed plej kara Rita --!
(Rita foriras de li kaj haltas cxe la pordo de la gxardeno.)
(Iu frapas facile kaj rapide sur la pordon dekstre. Ingxeniero Borghejm rapide envenas. Li estas juna viro iom pli ol 30 jaroj. Hela kaj brava esprimo, Rekta staturo.)
BORGHEJM
Bonan matenon, bonan matenon, sinjorino! (Haltas gxoja je la vido de Allmers.) Ho ne, kion mi vidas! Jam reen hejme, sinjoro Allmers?
ALLMERS
(skuas lian manon) Jes, mi revenis cxi-nokte.
RITA
(gaje) Li ne plu havis forpermeson, sinjoro Borghejm.
ALLMERS
Ho ne, tio do ne estas vero, Rita --
RITA
(venas pli proksimen) Jes, certe estas vero. Lia forpermeso finigxis.
BORGHEJM
Nu, vi tenas vian edzon per strecxaj bridoj, sinjorino?
RITA
Mi subtenas miajn rajtojn. Kaj cxio devas ja havi finon.
BORGHEJM
Ho, ne cxio, -- mi esperas. -- Bonan matenon, frauxlino Allmers!
ASTA
(eviteme) Bonan matenon.
RITA
(rigardas al Borghejm) Ne cxio, vi diras?
BORGHEJM
Jes, mi plene kaj fide kredas, ke almenaux io en cxi tiu mondo ne havas finon.
RITA
Nun vi certe pensas pri amo -- aux tiajxo.
BORGHEJM
(varme) Mi pensas pri cxio tio, kio estas inda.
RITA
Kaj kio neniam finigxas. Jes, ke ni pensu pri tio. Ni cxiuj esperu pri tio.
ALLMERS
(proksimigxas al ili) Nun vi baldaux finfaris la vojlaboron cxi tie?
BORGHEJM
Mi jam finfaris. Finfaris hieraux. Gxi dauxris suficxe longe. Sed, dank' al Dio, tio do finigxis.
RITA
Kaj pri tio vi estas gxojega?
BORGHEJM
Jes, efektive mi estas!
RITA
Nu, tion mi diru --
BORGHEJM
Kion, sinjorino?
RITA
Ne estas tute afable de vi, sinjoro Borghejm.
BORGHEJM
Cxu? Kial ne?
RITA
Ne, cxar tial vi poste ne ofte venos en niajn regionojn.
BORGHEJM
Ne, tio estas vero. Pri tio mi ne pensis.
RITA
Nu, foje kaj foje vi do certe povos tamen viziti nin.
BORGHEJM
Ne, bedauxrinde, tio neeblos por mi dum longa tempo.
ALLMERS
Cxu? Kial do?
BORGHEJM
Jes, cxar nun mi ricevis grandan, novan laboron, kiun mi devas tuj komenci.
ALLMERS
Cxu vere? (premas lian manon) Gxojigas min kore.
RITA
Gratulon, gratulon, sinjoro Borghejm!
BORGHEJM
Tsx, tsx, -- vere mi ne havas permeson paroli lauxte pri tio ankoraux! Sed mi ne povas reteni min! -- Estas granda vojlaboro -- supre en la nordo. Kun montaraj transpasejoj -- kaj kun la plej nekredeblaj malfacilajxoj por supervenki! (ekdire) Ho, vi granda, bela mondo, -- kia felicxo tio estas esti vojkonstruisto!
RITA
(ridetas kaj rigardas lin sxerce) Cxu estas nur por tiu vojlaboro, ke vi venas cxi tien tiel senrega pro gxojo hodiaux?
BORGHEJM
Ne, ne por tio sole. Sed por cxiuj la helaj promesplenaj esperoj, kiuj malfermas sin por mi.
RITA
(kiel antauxe) Aha, eble estas io pli delikata malantauxe!
BORGHEJM
(ekrigardas al Asta) Kiu scias! Kiam la felicxo unue alvenas, gxi kutimas veni kiel printempa inundo. (turnas sin al Asta) Frauxlino Allmers, cxu ni du faru etan promenadon kune? Kiel ni kutimas?
ASTA
(rapide) Ne, ne, dankon. Ne nun. Ne hodiaux.
BORGHEJM
Ho, venu do! Nur etan promenadon! Mi pensas, ke mi havas multon por priparoli kun vi, antaux ol mi forvojagxos.
RITA
Eble estas io pri kio vi ankoraux ne povas paroli lauxte.
BORGHEJM
Hm, nu dependas de --
RITA
Jes, cxar vi povas ja ankaux flustri (duone mallauxte) Asta, kompreneble vi devas iri kun li.
ASTA
Sed kara Rita --
BORGHEJM
(petante) Frauxlino Asta, -- memoru, ke tio cxi estus adiauxa promenado -- por longaj, longaj tempoj.
ASTA
(prenas sian cxapelon kaj sunsxirmilon) Nu do, ni iomete cxirkauxiru malsupre en la gxardeno.
BORGHEJM
Ho dankon, dankon por tio!
ALLMERS
Kaj samtempe iomete atentu pri Eyolf.
BORGHEJM
Jes, Eyolf, vere! Kie estas Eyolf hodiaux? Mi kunportis ion por li.
ALLMERS
Li estas ludanta ie malsupre.
BORGHEJM
Cxu vere! Li do nun komencis ludi? Alie li kutimas nur sidi interne legante.
ALLMERS
Tio havu finon. Vera liberaera knabo li farigxu.
BORGHEJM
Jen gxuste! Elen en la liberan naturon ankaux li, la kompatindulo! Bona Dio, oni ne povas ja ion pli bonan fari ol ludi en cxi tiu benita mondo. Sxajnas al mi, ke la tuta vivo estas kiel ludo! -- Do venu, frauxlino Asta!
(Borghejm kaj Asta eliras sur la verandon kaj malsupren tra la gxardeno.)
ALLMERS
(staras postrigardante ilin) Vi, Rita, -- cxu vi kredas, ke estas io inter la du?
RITA
Mi ne scias kion diri. Antauxe mi tion kredis. Sed Asta farigxis tiel neklarigebla, -- tiel tute nekomprenebla dum la lasta tempo.
ALLMERS
Nu? Cxu tiel? Dum mi estis for?
RITA
Jes, la lastajn kelkajn semajnojn, mi pensas.
ALLMERS
Kaj vi kredas, ke sxi ne plu iome pensas pri li?
RITA
Ne serioze. Ne tute kaj plene. Neniel reteneme. Tion mi ne kredas. (rigardas lin esplore) Cxu al vi estus kontrauxdezire, se sxi farus?
ALLMERS
Ne vere kontrauxdezire. Sed estus ja sendube maltrankviliganta penso --
RITA
Maltrankviliganta?
ALLMERS
Jes, cxar memoru, ke mi havas respondecon por Asta. Por sxia felicxo en la vivo.
RITA
Ho kion -- respondeco! Asta do estas matura? Sxi certe komprenas elekti mem, mi opinias.
ALLMERS
Jes, tion ni esperu, Rita.
RITA
Mi almenaux ne havas iun malfidon al Borghejm.
ALLMERS
Ne, kara, -- tion ankaux mi ne havas. Kontrauxe. Sed tamen --
RITA
(dauxrige) Kaj mi volonte vidus, ke farigxus paro de li kaj Asta.
ALLMERS
(malkontenta) Jes, sed kial nu efektive tio?
RITA
(en kreskanta animskuo) Jes, cxar tiam sxi devis longe foren vojagxi kun li! Kaj tiam sxi ne povus veni cxi tien al ni kiel nun!
ALLMERS
(rigardas sxin surprize) Kion! Cxu vi dezirus kvitigxi de Asta!
RITA
Jes, jes, Alfred!
ALLMERS
Sed kial je la mondo --?
RITA
(pasie jxetas la brakojn cxirkaux lian kolon) Jes, cxar tiam mi fine havus vin sola por mi mem! Tamen -- ecx ne tiam! Ne tute por mi! (ekploregas) Ho, Alfred, Alfred, -- mi ne povas malkapti vin.
ALLMERS
(milde liberigas sin) Sed plej kara Rita, -- estu do prudenta!
RITA
Ne, mi tute ne sxatas esti prudenta! Mi nur sxatas vin! Nur sole vin en la tuta mondo! (denove cxirkauxbrakas lian kolon) Vin, vin, vin!
ALLMERS
Lasu, lasu, -- vi sufokas min --!
RITA
(malkaptas lin) Je Dio se mi povus! (rigardas lin fajre) Ho, se vi scius, kiom mi estas vin malaminta --!
ALLMERS
Malaminta --!
RITA
Jes, -- kiam vi sidis tie ene cxe vi mem. Kovante sur via laboro. Gxis longe -- longe en la noktojn. (plendante) Tiom longe, -- tiel malfrue, Alfred. -- Ho, kiel mi malamis vian laboron!
ALLMERS
Sed nun estas ja finite pri tio.
RITA
(ridas trancxe) Jes, certe! Nun vi ja estas okupata pri tio, kio estas pli malinda.
ALLMERS
(ekscite) Pli malinda! Cxu vi nomas la infanon tio, kio estas pli malinda?
RITA
(impete) Jes, mi faras. En la rilato inter ni du, mi gxin tiel nomas. Cxar la infano, -- la infano, gxi aldone estas viva homo, gxi. (en kreskanta ekscitigxo) Sed mi tion ne toleras, Alfred! Mi ne toleras, -- mi jenon diras al vi!
ALLMERS
(rigardas sxin fikse kaj diras mallauxtete) Multajn fojojn mi preskaux timas vin, Rita.
RITA
(sombre) Mi foje ankaux timas min mem. Kaj gxuste tial vi ne devas veki la malicon en mi.
ALLMERS
Jes, sed je la nomo de Dio, -- cxu tion mi faras?
RITA
Jes, vi faras, -- kiam vi pecen sxiras la plej sanktan inter ni du.
ALLMERS
(emfaze) Sed pripensu do, Rita. Estas ja via propra infano, -- nia sola infano pri kiu temas.
RITA
La infano estas nur duone mia propra. (denove en eksplodo) Sed vi estu sole mia! Tute mia vi estu! Tion mi rajtas postuli de vi!
ALLMERS
(ektiras la sxultrojn) Ho kara Rita, -- ne utilas ion postuli. Cxio devas esti donata libervole.
RITA
(rigardas lin strecxe) Kaj tion vi de nun eble ne povas?
ALLMERS
Ne, mi ne povas. Mi devas dividi min inter Eyolf kaj vi.
RITA
Sed se Eyolf neniam estus naskita? Kiel tiaokaze?
ALLMERS
(cedante) Nu, tiaokaze estus alie. Tiam mi ja havus nur vin por ami.
RITA
(malrapide; tremante) Do mi esperus, ke mi neniam estus lin naskinta.
ALLMERS
(eksaltas) Rita, vi ne scias mem kion vi diras!
RITA
(skuigxas de eksciteco) Mi naskis lin en la mondon sub nedirebla turmento. Sed mi portis cxion kun gxojego pro vi.
ALLMERS
(varme) Ho jes, jes, tion mi ja scias.
RITA
(decide) Sed per tio gxi havu finon. Mi volas vivi la vivon. Kune kun vi. Tute kun vi. Mi ne povas ekzisti nur kiel la patrino de Eyolf. Nur tio. Nenio pli. Mi ne volas, mi diras! Mi ne povas! Mi volas esti cxio por vi! Por vi, Alfred!
ALLMERS
Sed tio vi ja estas, Rita. Tra nia infano --
RITA
Ho, nauxzigaj, tepidaj parolturnigxoj --. Nenio alia. Ne do, tiajxo ne estas por mi. Mi estis tauxga por farigxi patrino al la infano, sed ne por esti patrino de gxi. Vi devas preni min kiel mi estas, Alfred.
ALLMERS
Vi tamen kore sxatis Eyolf antauxe.
RITA
Mi kompatis lin. Cxar vi malzorgis lin. Nur igis lin legi kaj muele lerni. Preskaux neniam vidis lin.
ALLMERS
(kapsignas malrapide) Ne; mi estis blinda. La tempo ne estis por mi alveninta --
RITA
(rigardas lin) Sed nun gxi do estas veninta?
ALLMERS
Jes, nun fine. Nun mi vidas, ke la plej alta, kion mi havas por fari en la mondo, estas esti vera patro por Eyolf.
RITA
Kaj por mi? Kion vi volas esti por mi?
ALLMERS
(milde) Vin mi dauxrigos ami. En silenta intimeco. (Li provas kapti sxiajn manojn.)
RITA
(evitas lin) Mi ne sxatas vian silentan intimecon. Mi volas havi vin tute kaj plene! Kaj sola! Tiel kiel mi havis vin en la unuaj, ravaj, sxvelantaj tagoj. (impete kaj malmole) Neniam en la mondo mi lasas min regali per restajxoj kaj postlasajxoj, Alfred!
ALLMERS
(kvietanima) Sxajnas al mi, ke povus esti suficxe ricxe da felicxo cxi tie por cxiuj tri, Rita.
RITA
(moke) Sekve vi estas malpostulema. (eksidas cxe la tablo maldekstre) Auxskultu nun jenon.
ALLMERS
(alproksimigxas) Nu? Kio estas?
RITA
(rigardas lin per okulo perdinta la brilon) Kiam mi ricevis vian telegramon hieraux vespere --
ALLMERS
Jes? Kaj kion?
RITA
-- mi vestis min blanke --
ALLMERS
Jes, mi vidis ke vi estas blanke vestita, kiam mi venis.
RITA
Libere faligis la harojn --
ALLMERS
Vian ricxe odorantan hararon --
RITA
-- tiel ke gxi ondis malsupren laux la nuko kaj la dorso --
ALLMERS
Mi vidis. Mi vidis. Ho kiel delikata vi estis, Rita.
RITA
Estis rozkoloraj sxirmiloj super ambaux lampoj. Kaj ni estis solaj, ni du. La solaj maldormaj en la tuta domo. Kaj estis cxampana vino sur la tablo.
ALLMERS
El gxi mi nenion trinkis.
RITA
(rigardas lin amare) Ne, estas vero. (ridas akre) "Vi havis cxampanon, ecx ne tusxis gxin", -- kiel estas skribite.
(Sxi ekstaras de la apogsegxo kaj iras kvazaux laca al la sofo, kaj eksidas duone kusxanta.)
ALLMERS
(iras trans la planko kaj haltas antaux sxi) Mi estis tiel plena de sinceraj pensoj. Mi estis decidinta paroli kun vi pri nia estonta vivo, Rita. Kaj unue kaj cxefe pri Eyolf.
RITA
(ridetas) Tion vi ja ankaux faris, kara --
ALLMERS
Ne, mi ne atingis. Cxar vi komencis malvesti vin.
RITA
Jes, kaj dume vi parolis pri Eyolf. Cxu vi ne memoras tion? Vi demandis kiel statas pri la stomako de eta Eyolf.
ALLMERS
(rigardas sxin riprocxe) Rita --?
RITA
Kaj vi kusxigis vin en via lito. Kaj dormis tiel ege bone.
ALLMERS
(skuas la kapon) Rita, -- Rita!
RITA
(kusxigas sin tute plate kaj rigardas lin) Vi? Alfred?
ALLMERS
Jes?
RITA
"Vi havis cxampanon, ecx ne tusxis gxin".
ALLMERS
(preskaux malmole) Ne, mi ne tusxis gxin.
(Li foriras de sxi kaj starigas sin cxe la gxardena pordo. Rita dum tempeto kusxas senmova kun fermitaj okuloj.)
RITA
(subite eksaltas) Sed unu aferon mi volas diri al vi, Alfred.
ALLMERS
(turnas sin cxe la pordo) Nu?
RITA
Vi ne sentus vin tiel sekura, vi!
ALLMERS
Ne sekura?
RITA
Ne, vi ne devus esti tiel senzorga! Ne tiel sekura, ke vi havas min!
ALLMERS
(proksimigxas) Kion vi aludas per tio?
RITA
(kun tremantaj lipoj) Neniam per penseto mi estis malfidela al vi, Alfred! Neniam momenton.
ALLMERS
Ne, Rita, tion mi ja scias. Mi, kiu konas vin tiel bone.
RITA
(kun fulmantaj okuloj) Sed se vi rifuzas min --!
ALLMERS
Rifuzas --! Mi ne komprenas kien vi celas!
RITA
Ho, vi ne scikonas cxion tion, kio elmergus en mi, se --
ALLMERS
Se --?
RITA
Se mi iam observis, ke vi ne plu sxatus min. Ne plu sxatus min kiel antauxe.
ALLMERS
Sed, vi mia karega Rita, -- la homa sxangxigxo tra la jaroj, -- gxi devas ja iam okazi ankaux en nia kunvivo. Kiel en tiu de aliuloj.
RITA
Neniam en mi! Kaj mi ne akceptas iun sxangxon ecx en vi. Mi tion ne eltenus, Alfred. Mi volas havi vin por mi mem sola.
ALLMERS
(rigardas sxin zorgoplene) Vi havas terure jxaluzan animon --
RITA
Mi ne povas krei min alia ol mi estas. (minacante) Se vi pecigas vin inter mi kaj iu alia --
ALLMERS
Kio jen --?
RITA
Tiam mi vengxas min kontraux vi, Alfred!
ALLMERS
Per kio vi vengxus vin?
RITA
Mi ne scias. -- Ho jes, mi tamen scias!
ALLMERS
Nu?
RITA
Mi iros forjxeti min --
ALLMERS
Vi iros forjxeti vin, vi diras!
RITA
Jes, mi tiel faros. Mi jxetos min rekte inter la brakojn de -- de la unua venanta!
ALLMERS
(rigardas sxin varme kaj skuas la kapon) Tion vi neniam faros, -- vi mia sincera, fiera, fidela Rita.
RITA
(metas la brakojn cxirkaux lian kolon) Ho, vi ne scias, kion mi povus farigxi, se vi, -- se vi ne plu sxatus min.
ALLMERS
Ne plu sxatus vin, Rita? Imagu ke vi povus diri tiajxon!
RITA
(duone en rido malkaptas lin) Mi povus ja eljxeti miajn retojn por li, -- tiu vojkonstruisto, kiu vagas cxi tie.
ALLMERS
(malpezigita) Ah, dank' al Dio, -- vi do sxercas.
RITA
Tute ne. Kial ne same bone li, kiel kiu ajn alia?
ALLMERS
Ne, cxar li jam estas suficxe ligita!
RITA
Des pli bone! Cxar tiaokaze mi prenus lin de iu alia. Estas ja la sama kion Eyolf faris kontraux mi.
ALLMERS
Cxu vi diras, ke nia eta Eyolf tion faris?
RITA
(kun la montrofingro strecxita al li) Jen vidu! Jen vidu! Tuj kiam vi nur mencias la nomon de Eyolf, vi farigxas mola, kaj vibras la vocxon! (minacante pugnigas la manojn) Ho, mi preskaux tentigxus deziri ke -- nu!
ALLMERS
(rigardas sxin time) Kion vi dezirus, Rita --
RITA
(impete foriras de li) Ne, ne, ne, -- tion mi ne diras al vi! Neniam!
ALLMERS
(proksimigxas al sxi) Rita, mi petegas al vi, -- pro vi kaj pro mi, ne lasu vin tenti al io malbona.
(Borghejm kaj Asta venas de la gxardeno. Ambaux estas en regata animskuo. Aspektas serioze kaj timigitaj, Asta restas staranta ekstere sur la verando. Borghejm eniras la cxambron.)
BORGHEJM
Jen vidu. Nun frauxlino Allmers kaj mi iris nian lastan promenadon kune.
RITA
(ekmire) Ah! -- Kaj ne sekvas iu pli longa vojagxo post la promenado?
BORGHEJM
Jes, por mi.
RITA
Por vi sola?
BORGHEJM
Jes, por mi sola.
RITA
(ekrigardas sombre al Allmers) Cxu vi auxdas tion, Alfred? (turnas sin al Borghejm) Mi kuragxas veti, ke estas malicaj okuloj, kiuj ludis ruze pri vi.
BORGHEJM
(rigardas sxin) Malicaj okuloj?
RITA
(kapsignas) Malicaj okuloj, jes.
BORGHEJM
Cxu vi kredas pri malicaj okuloj, sinjorino Allmers?
RITA
Jes, mi komencis kredi pri malicaj okuloj nun. Pleje pri malicaj infanokuloj.
ALLMERS
(agitigita, flustras) Rita, -- kiel povas vi, --!
RITA
(duonlauxte) Estas vi kiu faras min malica kaj malbela, Alfred.
(Fora, eturdita kriado auxdigxas de malsupre cxe la maro.)
BORGHEJM
(iras al la vitra pordo) Kia bruo estas tio --?
ASTA
(cxe la pordo) Vidu kiom da homoj, kiuj kuras malsupre sur la kajo!
ALLMERS
Kio tio povas esti? (Momenton li elrigardas.) Certe la stratbuboj, kiuj petolas.
BORGHEJM
(vokas elen trans la barilon) Auxdu vi knabetoj tie sube! Kio okazas?
(Pluraj auxdigxas respondi malklare samtempe.)
RITA
Kion ili diras?
BORGHEJM
Ili diras ke estas infano, kiu dronis.
ALLMERS
Infano dronis?
ASTA
Eta knabo, ili diras.
ALLMERS
Ho, ili povas ja cxiuj nagxi.
RITA
(krias en timo) Kie estas Eyolf!
ALLMERS
Nur trankvile. Trankvile. Eyolf estas ja ludanta en la gxardeno.
ASTA
Ne, en la gxardeno li ne estas --
RITA
(kun supren etendataj brakoj) Ho, ke ne estas li!
BORGHEJM
(auxskultas kaj vokas malsupren) Kies infano estas, vi diras?
(Malklaraj vocxoj auxdigxas. Borghejm kaj Asta eligas sufokitan krion, kaj ekkuras malsupren tra la gxardeno.)
ALLMERS
(en anima timo) Ne estas Eyolf! Ne estas Eyolf, Rita!
RITA
(sur la verando, auxskultante) Tsx; silentu! Lasu min auxdi kion ili diras! (Rita fugxas kun trancxanta krio enen en la cxambron.)
ALLMERS
(post sxin) Kion ili diris?
RITA
(glitfalas apud la apogsegxo) Ili diris: La lambastono flosas!
ALLMERS
(preskaux lamigita) Ne! Ne! Ne!
RITA
(rauxke) Eyolf! Eyolf! Ho, ili devas savi lin!
ALLMERS
(duone freneza) Aliajxo ne eblas! Tia kara vivo! Tia kara vivo!
(Li kuregas malsupren tra la gxardeno.)
DUA AKTO
(Malgranda, malvasta valo en la arbaro de Allmers malsupre cxe la marbordo. Altaj, maljunaj arboj maldekstre klinas sin super la loko. Malsupren laux la deklivo en la fono fluegas rivereto, kiu malaperas inter la sxtonoj cxe la rando de la arbaro. Vojeto serpentumas apude laux la rivereto. Dekstre staras nur kelkaj opaj arboj, inter kiuj videtigxas la fjordo. Antauxe vidigxas la angulo de boatejo kun surteren tirita boato. Sub la maljunaj arboj maldekstre staras tablo kun benko kaj kelkaj segxoj, cxio farita el maldikaj betultrunkoj. Estas peza, pluvema tago kun drivantaj nebulnuboj.)
(Alfred Allmers, vestita kiel antauxe, sidas sur la benko apogante la brakojn sur la tablo. Lia cxapelo kusxas antaux li. Li fiksrigardas senmove kaj spirite forestante rekte antauxen super la akvon.)
(Iom poste venas Asta Allmers malsupren laux la arbara vojeto. Sxi portas malfalditan pluvsxirmilon.)
ASTA
(proksimigxas al li silente kaj gardeme) Vi ne devus sidi cxi tie malsupre en la nuba vetero, Alfred.
ALLMERS
(kapsignas malrapide sen respondo)
ASTA
(kunfaldas la pluvsxirmilon) Mi iris longe por sercxi vin.
ALLMERS
(senesprime) Dankon.
ASTA
(translokigas segxon kaj sidigas sin apud li) Cxu vi longe sidis cxi tie? La tutan tempon?
ALLMERS
(ne respondas; post iom li diras:) Ne, mi ne povas tion imagi. Sxajnas al mi, ke estas tute neebla, -- tio cxi.
ASTA
(konsolante metas la manon sur lian brakon) Vi malfelicxa Alfred.
ALLMERS
(fiksrigardas sxin) Estas do vero, cxu, Asta? Aux cxu mi farigxis freneza? Aux mi nur songxas? Ho, se estus nur songxo! Imagu kiom felicxege, se mi nun vekigxus!
ASTA
Ho, se mi vere povus vin veki.
ALLMERS
(rigardas super la akvon) Kiom senkora aspektas la fjordo hodiaux. Kusxas peza kaj dormema. Plumbogriza, -- kun flavaj ekflagroj, kaj spegulas la pluvnubojn.
ASTA
(petante) Ho, Alfred, ne sidadu tie fikse rigardante la fjordon!
ALLMERS
(sen sxin auxskultante) La suprajxon, jes. Sed en la profundo, -- tie fluas la forta subfluo --
ASTA
(timeme) Ho, pro Dio en la cxielo, -- ne pensu pri la profundo!
ALLMERS
(rigardas sxin milde) Vi certe kredas, ke li kusxas tie gxuste eksterborde, vi? Sed tion li ne faras, Asta. Ne kredu tion. Memoru, kiel cxi tiu fluo torentas foren. Rekte en la maron.
ASTA
(jxetas sin plorante sur la tablon kun la manoj antaux la vizagxo) Ho, Dio, -- ho Dio!
ALLMERS
(peze) Tial nun eta Eyolf forigxis tiom longe -- longe for de ni, la liaj.
ASTA
(rigardas lin petante) Ho, Alfred, ne diru do tiajxon!
ALLMERS
Jes, vi povas mem elkalkuli. Vi kiu estas tiel lerta --. En dudek ok -- dudek naux -- horoj. Konsideru --! Konsideru --!
ASTA
(krias kaj kovras la orelojn) Alfred --!
ALLMERS
(premegas la manon forte kontraux la tablon) Sed cxu vi komprenas la sencon en io tia?
ASTA
(rigardas lin) En kio?
ALLMERS
En tio cxi, farita kontraux mi kaj Rita.
ASTA
La sencon en tio?
ALLMERS
(senpacience) Jes, La sencon, mi diras. Cxar senco devas ja trovigxi en gxi. La vivo, la ekzistado, -- la sorto estu do ne tiel tute sensenca.
ASTA
Ho, kiu povas diri ion certe kaj decide pri tiuj aferoj, kara Alfred?
ALLMERS
(ridas amare) Ne-ne; vi eble vere pravas. Eble cxio iras tiel hazarde, Asta. Prizorgante sin mem, kiel rompita sxipo sen stirilo. Vere povas esti tiel. -- Almenaux tiel aspektas.
ASTA
(pensema) Se nur aspektis --?
ALLMERS
(impete) Nu? Cxu vi povas klarigi por mi? Cxar mi ne povas. (pli milde) Jen Eyolf preta eniri spirit-konscian vivon. Enhavas en si senfinajn eblecojn. Ricxajn eblecojn, eble. Plenumus mian ekzistadon kun gxojo kaj fiero. Kaj jen bezonigxas nur freneza, maljuna virinacxo venanta -- montranta hundon en saketo --
ASTA
Sed ni ja ne scias, kiel tio vere okazis.
ALLMERS
Jes, ni scias. La knaboj vidis sxin remanta foren sur la fjordo. Ili vidis Eyolf staranta sola sur la egxo de la kajo. Vidis lin fiksrigardi post sxin -- kaj kvazaux sveni. (tremetanta) Kaj jen li ekfalis malsupren, -- kaj malaperis.
ASTA
Jes, jes. Sed tamen --
ALLMERS
Sxi tiris lin en la profundon. Pri tio estu certe, Asta.
ASTA
Sed, kara, kial sxi tion farus?
ALLMERS
Jes, -- jen estas la afero! Kial sxi faris? Estas neniu vengxo kasxita. Neniu pentofaro, mi pensas. Eyolf neniam faris al sxi malbonon. Neniam fikriis post sxin. Neniam jxetis sxtonon al sxia hundo. Li ecx ne vidis sxin aux sxia hundo antaux siaj okuloj antaux hieraux. Neniu vengxo do. Tiel senkauxza cxio. Tiel tute sensenca, Asta. -- Kaj tamen la monda ordo tion bezonas.
ASTA
Cxu vi parolis kun Rita pri tiuj pensoj?
ALLMERS
(skuas la kapon) Sxajnas al mi ke mi pli facile povas paroli kun vi pri tiajxoj. (spiras pene) Kaj ankaux pri cxio alia.
(Asta prenas kudrajxojn kaj paketon en papero el la posxo. Allmers sidas spiritforesta kaj rigardas sxin.)
ALLMERS
Kion jen vi havas, Asta?
ASTA
(prenas lian cxapelon) Pecon da nigra krepo.
ALLMERS
Ho, pro kio tiajxo?
ASTA
Rita petis min. Permesu?
ALLMERS
Ho jes; volonte por mi. (Sxi kudras la krepon sur la cxapelon.)
ALLMERS
(sidas sxin rigardante) Kie estas Rita?
ASTA
Sxi iom promenadas supre en la gxardeno, mi kredas. Borghejm estas kun sxi.
ALLMERS
(iom surprizita) Cxu? Borghejm estas cxi tie ankaux hodiaux?
ASTA
Jes. Li venis per la meztaga trajno.
ALLMERS
Tion mi ne atendis.
ASTA
(kudras) Li tiom kore sxatis Eyolf.
ALLMERS
Borghejm estas fidela ulo, Asta.
ASTA
(kun silenta varmo) Jes, fidela li vere estas. Tio certas.
ALLMERS
(fiksas la rigardon sur sxin) Funde vi vere sxatas lin.
ASTA
Jes, mi sxatas.
ALLMERS
Sed tamen vi ne povas decidigi vin --?
ASTA
(interrompante) Ho, kara Alfred, ne parolu pri tio!
ALLMERS
Jes, jes, -- diru al mi nur kial vi ne povas --?
ASTA
Ho ne, ne! Mi petas vin sincere. Ne demandu min. Cxar estas malagrable por mi. -- Jen. Nun la cxapelo estas preta.
ALLMERS
Dankon.
ASTA
Kaj jen estas la maldekstra brako.
ALLMERS
Cxu ankaux tiu havu krepon?
ASTA
Jes, tio estas konveneco.
ALLMERS
Nu, -- do faru kion vi volas.
(Sxi proksimigxas kaj komencas kudri.)
ASTA
Tenu la brakon trankvila. Por ke mi ne piku vin.
ALLMERS
(kun duona rideto) Tio estas kiel frue en antauxaj tagoj.
ASTA
Jes, sxajnas al vi, cxu?
ALLMERS
Kiam vi estis malgranda knabino, vi ankaux sidis tiel pretigante miajn vestajxojn.
ASTA
Kiom eble bone, jes.
ALLMERS
La unua ajxo, kiun vi kudris por mi, -- ankaux gxi estis nigra krepo.
ASTA
Cxu?
ALLMERS
Cxirkaux la studentan cxapon. Kiam patro formortis de ni.
ASTA
Cxu mi tiam kudris? Imagu, tion mi ne memoras.
ALLMERS
Ho ne; tiam vi ja estis malgranda.
ASTA
Jes, tiam mi estis malgranda.
ALLMERS
Kaj du jarojn poste, -- kiam ni perdis vian patrinon, -- vi kudris grandan brakkrepon ankaux por mi.
ASTA
Mi opiniis ke tiel estu.
ALLMERS
(frapetas sxian manon) Jes, jes, estus ja ankaux tiel, Asta. -- Kaj kiam ni jen staris solaj en la mondo, ni du --. Cxu vi jam finis?
ASTA
Jes. (kunmetas la kudrajxojn) Estis tamen felicxa tempo por ni, Alfred. Ni du solaj.
ALLMERS
Jes, estis. Ecx se severe ni penegis.
ASTA
Vi penegis.
ALLMERS
(pli vivece) Ho, vi vere penegis viamaniere, ankaux vi, -- (ridetas) vi, mia kara fidela -- Eyolf.
ASTA
Hu, -- ne memorigu al mi tiun stultajxon pri tiu nomo.
ALLMERS
Nu, se vi naskigxus knabo, vi nomigxus Eyolf.
ASTA
Jes, okaze se, jes. Sed kiam vi farigxis studento --. (ridetas senpere) Imagu ke vi tamen povis esti tiel infaneca.
ALLMERS
Cxu estis mi, kiu estis infaneca!
ASTA
Jes, vere sxajnas al mi tiel nun, kiam mi rememoras. Cxar vi hontis cxar vi ne havis fraton. Nur fratinon.
ALLMERS
Ne; vere estis vi, kara. Vi hontis.
ASTA
Nu ja, iom, ankaux mi, eble. Kaj mi kvazaux bedauxris vin --
ALLMERS
Jes, vi certe faris. Kaj jen vi retrovis miajn malnovajn knabovestajxojn --
ASTA
La belajn dimancxvestajxojn, jes. Cxu vi memoras la bluan bluzon kaj la genupantalonojn?
ALLMERS
(liaj okuloj ripozas sur sxi) Kiom bone mi memoras, kiam vi surtiris kaj portis ilin.
ASTA
Jes, sed tion mi nur faris, kiam ni estis solaj hejme.
ALLMERS
Kaj kiom seriozaj kaj gravaj ni estis, Asta. Kaj mi cxiam nomis vin Eyolf.
ASTA
Tamen Alfred, tion cxi vi neniam rakontis al Rita, cxu?
ALLMERS
Jes, mi opinias, ke iam mi rakontis.
ASTA
Ne do, Alfred, kiel povis vi fari!
ALLMERS
Ho, jen vidu, -- oni ja rakontas cxion al sia edzino -- preskaux.
ASTA
Jes, oni ja eble tion faras, mi komprenas.
ALLMERS
(kvazaux vekigxanta, premas sian frunton kaj eksaltas) Ha, -- ke mi povas sidi kaj --
ASTA
(ekstaras, rigardas lin maltrankvile) Kio estas al vi?
ALLMERS
Li preskaux malaperis de mi. Li tute forigxis.
ASTA
Eyolf!
ALLMERS
Jen mi sidis vivante en la memoroj. Kaj li ne kunestis.
ASTA
Jes do, Alfred, -- eta Eyolf estis malantaux cxio.
ALLMERS
Li ne estis. Li forglitis el mia animo. El miaj pensoj. Mi vidis lin ecx ne momenton dum ni kunparolis. Tute forgesis lin tiun longan tempon.
ASTA
Ho, vi tamen devas iom ripozi el la funebro.
ALLMERS
Ne, ne, ne, -- gxuste tion mi ne devas. Mi ne rajtas. -- Ne rajtas. -- Kaj ecx ne koron por tio mi havas. (iras ekscitita dekstren) Al mi estu nur vizie vidi lin tie, kie li kusxas drivanta en la profundo!
ASTA
(post lin, lin kaptanta) Alfred, -- Alfred! Ne al la fjordo!
ALLMERS
Mi nepras al li! Lasu min, Asta! Mi prenos la boaton.
ASTA
(terurigxita) Ne al la fjordo, mi diras!
ALLMERS
(cedante) Ne, ne, -- mi ne iros. Lasu min nur.
ASTA
(kondukas lin al la tablo) Vi devas lasi vian menson ripozi, Alfred. Jen venu, kaj sidigxu.
ALLMERS
(volas sidigi sin sur la benkon) Jes, jes, -- kiel vi do volas.
ASTA
Ne, vi ne sidu tie.
ALLMERS
Jes, lasu min.
ASTA
Ne; ne faru! Cxar jen vi sidas nur rigardante sur la fjordon -- (devigas lin sidi sur segxo kun la dorso dekstren) Jen vidu. Nun vi sidas bone. (Sxi mem sidigas sin sur la benkon.) Kaj nun ni dauxrigu iom kunparoli.
ALLMERS
(spiras auxdeble) Mildigxis iom la sento de perdo kaj funebro momenton.
ASTA
Vi devas, Alfred.
ALLMERS
Sed cxu ne sxajnas al vi, ke mi estas terure laca kaj apatia, -- povante forgesi?
ASTA
Ho ne do. Cxar certe neeblas cxiam turnadi cxirkaux unu sola penso.
ALLMERS
Jes, por mi neeblas. Antaux ol vi venis malsupren al mi, mi sidis lamentante tiom nepriskribeble en cxi pelanta, rongxanta funebro --
ASTA
Jes?
ALLMERS
Kaj cxu vi kapablas kredi, Asta -- Hm --?
ASTA
Nu?
ALLMERS
Meze en la angoro mi kaptis min mem en la penso diveni kion ni havu por tagmangxo hodiaux.
ASTA
(trankviligante) Jes, jes, se nur estas ripozo en gxi, do --
ALLMERS
Jes, pensu kara, -- mi trovis, ke estas kvazaux ripozo en gxi. (etendas al sxi la manon trans la tablon) Kiom bone estas, ke mi havas vin, Asta. Pri tio mi gxojas, gxojas -- meze en la funebro.
ASTA
(rigardas lin serioze) Unue vi estu gxoja pro tio, ke vi havas Rita.
ALLMERS
Jes, memkompreneble. Sed Rita ne estas parenca al mi. Ne estas kiel havi fratinon.
ASTA
(atenta) Cxu tion vi diras, Alfred?
ALLMERS
Jes, nia parencaro estas io aparta. (duone sxerce) Cxiam ni elektis helajn antauxliterojn en niaj nomoj. Cxu vi memoras, kiom ofte ni parolis pri tio antauxe? Kaj cxiuj parencoj, -- cxiuj ili estas same malricxaj. Kaj cxiuj havas ni egalajn okulojn.
ASTA
Cxu vi trovas, ke ankaux mi havas --?
ALLMERS
Ne, vi parencas ja tute al via patrino, vi. Tute ne similas al ni aliaj. Ecx ne al patro. Sed tamen --
ASTA
Tamen --?
ALLMERS
Jes, mi kredas ke la kuna vivo tamen premis nin ambaux reciproke laux niaj bildoj. En la menso, mi sugestas.
ASTA
(varme emocia) Ho, tion vi neniam diru, Alfred. Estas mi, kiu stampigxis laux vi. Kaj estas al vi, ke mi cxion sxuldas, cxion bonan en la mondo.
ALLMERS
(skuas la kapon) Vi sxuldas al mi nenion, Asta. Kontrauxe --
ASTA
Cxion mi sxuldas al vi! Tion vi ja povas diri al vi mem. Neniu ofero estis tro peza por vi --
ALLMERS
(interrompante) Cxu do -- ofero! Ne prezentu tiajxon. -- Mi nur amis vin, Asta. Ekde kiam vi estis infaneto. (post mallonga pauxzo) Kaj mi cxiam pensadis, ke estas tiom da maljusteco, kiom mi devis kompensi.
ASTA
(surprizita) Maljusteco! Vi?
ALLMERS
Ne precize pro mi. Sed --
ASTA
(atente) Sed --?
ALLMERS
Pro patro.
ASTA
(duone ekstaras de la benko) Pro -- patro! (ree eksidas) Al kio vi aludas, Alfred?
ALLMERS
Patro neniam estis vere bonvola kontraux vi.
ASTA
(ekscitita) Ho, tion do ne diru!
ALLMERS
Jes, cxar estas vero. Li ne amis vin. Ne tiel kiel li devus.
ASTA
(evitante) Ne, eble ne tiel, kiel li amis vin. Estis ja tute kompreneble.
ALLMERS
(dauxrigas) Kaj severa li ofte estis ankaux kontraux via patrino. Almenaux la lastajn jarojn.
ASTA
(kviete) Patrino estis ja multege pli juna ol li. Memoru tion.
ALLMERS
Vi ne kredas, ke ili interharmoniis, cxu?
ASTA
Eble ili ne tion faris.
ALLMERS
Jes, sed tamen --. Patro, kiu alie estis tiel milda kaj molkora --. Tiel afabla al cxiuj homoj --
ASTA
(silente) Ecx patrino ne cxiam estis tia, kia sxi devus.
ALLMERS
Cxu via patrino ne estis!
ASTA
Eble ne cxiam.
ALLMERS
Kontraux patro, vi aludas?
ASTA
Jes.
ALLMERS
Tion mi ja neniam rimarkis.
ASTA
(batalante kontraux la ploro, ekstaras) Ho, kara Alfred, -- lasu ilin ripozi, tiuj, kiuj estas for. (Sxi iras dekstren.)
ALLMERS
(ekstaras) Jes, lasu ilin ripozi. (tordas la manojn) Sed tiuj kiuj estas for, -- ili ne lasas nin ripozi, Asta. Nek tagon nek nokton.
ASTA
(rigardas lin varme) Post dauxro de la tempo cxio sentigxos pli milde, Alfred.
ALLMERS
(rigardas sxin senhelpe) Jes, ankaux vi kredas tion, cxu ne? -- Sed kiel mi supervenku tiujn terurajn, unuajn tagojn --. (rauxke) Ne, tion mi ne komprenas.
ASTA
(petante, metas la manojn sur liajn sxultrojn) Iru al Rita. Ho, mi petegas vin --
ALLMERS
(ekscitita, formovigxas) Ne, ne, ne, -- ne parolu al mi pri tio! Cxar mi ne povas, komprenu. (pli trankvila) Lasu min resti cxi tie kune kun vi.
ASTA
Jes, mi ne foriros de vi.
ALLMERS
(prenas sxian manon kaj tenas gxin firme) Dankon! (rigardas momenton sur la fjordon) Kie estas nun mia eta Eyolf? (ridetas al sxi peze) Cxu tion vi povas diri al mi, -- vi, mia granda, sagxa Eyolf? (agitas la kapon) Neniu en la tuta mondo povas tion al mi diri. Al mi la nura scio estas, ke mi ne plu havas lin.
ASTA
(rigardas supren maldekstren kaj retiras sian manon) Nun ili venas.
(Sinjorino Allmers kaj ingxeniero Borghejm venas promenante malsupren la arbaran vojeton; sxi antauxe; li malantaux sxi. Sxi estas nigre vestita, kun nigra vualo super la kapo. Li portas pluvsxirmilon sub la brako.)
ALLMERS
(iras sxin renkonte) Kiel statas pri vi, Rita?
RITA
(preterpasas lin) Ho, ne demandu.
ALLMERS
Kion jen vi volas?
RITA
Nur sercxi vin. Pri kio vi okupetadas?
ALLMERS
Nenio. Asta venis al mi.
RITA
Jes, sed antaux ol Asta venis? Vi forestis de mi la tutan antauxtagmezon.
ALLMERS
Mi sidis rigardante eksteren sur la akvon.
RITA
Hu, -- cxu vi eltenas!
ALLMERS
(senpacience) Prefere mi nun estu sola!
RITA
(maltrankvila pasxadas cxirkauxe) Kaj jen sidi trankvile! Sur unu kaj la sama loko!
ALLMERS
Mi havas ja nenion en la mondo kion postsopiri.
RITA
Mi eltenas nenie. Precipe ne cxi tie, -- kun la fjordo gxuste antauxe.
ALLMERS
Gxuste pro tio, ke la fjordo estas tiom proksima.
RITA
(al Borghejm) Cxu ne ankaux vi trovas, ke li supreniru kun ni aliaj?
BORGHEJM
(al Allmers) Mi opinias, ke estus pli bone por vi.
ALLMERS
Ne, ne, -- lasu min do sidi, kie mi estas.
RITA
Do mi restu cxe vi, Alfred.
ALLMERS
Nu ja, do faru tion. -- Restu ankaux vi, Asta.
ASTA
(flustras al Borghejm) Lasu ilin solaj!
BORGHEJM
(kun komprenema rigardo) Frauxlino Allmers, -- cxu promenadon -- laux la marbordo? La finan fojon?
ASTA
(prenas sian pluvsxirmilon) Jes, venu. Ni iru iom pluen.
(Asta kaj Borghejm iras kune malantaux la boatejon.)
(Allmers iom pasxadas cxirkauxe. Poste li sidigas sin sur sxtono sub la arboj antauxe maldekstre.)
RITA
(proksimigxas kaj staras antaux li kun interplektitaj, pendantaj manoj) Cxu vi eblas imagi, Alfred, -- ke ni perdis Eyolf?
ALLMERS
(rigardas peze malsupren antaux si) Al la penso ni kutimigxu.
RITA
Mi ne povas. Mi ne povas. Mi vidis tiun teruran vidajxon, kiu staros antaux mi tra mia tuta vivo.
ALLMERS
(suprenrigardas) Kiun vidajxon? Kion vi vidis?
RITA
Mi mem nenion vidis. Nur auxdis la rakonton. Ho --!
ALLMERS
Diru do prefere tuj.
RITA
Mi iris kun Borghejm al la kajo --
ALLMERS
Kion vi tie volis?
RITA
Demandi al la knaboj, kiel tio okazis.
ALLMERS
Tion ni ja scias.
RITA
Ni eksciis pli.
ALLMERS
Nu!
RITA
Ne estas vero, ke li tuj tute malaperis.
ALLMERS
Cxu nun ili tion diras?
RITA
Jes. Ili diras, ke ili vidis lin kusxanta sur la fundo. Profunde malsupre en la klara akvo.
ALLMERS
(dentgrincigante) Kaj ili ne savis lin!
RITA
Eble ili ne povis.
ALLMERS
Ili scipovas nagxi -- cxiuj --. Cxu ili diris kiel li kusxas, dum ili vidis lin?
RITA
Jes. Ili diris, ke li kusxas surdorse. Kaj kun grandaj, malfermitaj okuloj.
ALLMERS
Malfermitaj okuloj. Sed tute trankvila?
RITA
Jes, tute trankvila. Kaj jen io venis kondukante lin foren. Ili nomis gxin marfluo.